حقیقت وجود و مراتب آن در فلسفه اسلامی

توضیحات:

آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی کیفیت حقیقت وجود در دو ظرف خارجی و ذهنی می‌پردازند. بحث با تبیین این نکته آغاز می‌شود که وجود در خارج، دارای مراتب تشکیکی است و هرچه به تجرد نزدیک‌تر باشد، از غنای ذاتی بیشتری برخوردار است. در ادامه، مسئله وجود رابط و نسبت آن با حقایق خارجی مطرح شده و این پرسش کلیدی بررسی می‌شود که آیا وجود رابط، حقیقتی مستقل در خارج است یا صرفاً اعتباری ذهنی برای درک نسبت‌ها محسوب می‌شود. ایشان با استفاده از مثال‌های ملموس، چگونگی تنزل حقیقت وجود از مبدأ هستی به کثرات عالم ناسوتی را تشریح کرده و بر این نکته تأکید می‌کنند که وجودات خارجی، اگرچه مستقل بالذات نیستند، اما واقعیت‌های عینی هستند که قیام آن‌ها به مبدأ فیاض است. این جلسه در نهایت با نقد دیدگاه‌های پیرامون ماهیت حرکت و تبیین جایگاه معقولات ثانیه فلسفی در حکمت متعالیه به پایان می‌رسد.

این فایل صوتی در حال پخش است

در حال بارگذاری...

00:00:00

حقیقت وجود و مراتب آن در فلسفه اسلامی

7

الآن می‌گویند که این دستگاه‌های توربین برقی طوری تنظیم شده است که ـ چون به خود دستگاه فشار می‌آورد ـ هر مقدار که مصرف خارجی دارد این دستگاه به همان مقدار برق تولید می‌کند یعنی با آن معدل‌هایی که گذاشته‌اند [میزان تولید برق را کنترل می‌کنند].
فرض کنید که الآن یک نیروگاهی را برای یک شهر تعبیه می‌کنند، یک نیروگاه نیروگاه بخاری است و یک نیروگاه گازی است یا نیروگاه اتمی است. [طرز کار] در دستگاه نیروگاه‌های اتمی این است که وقتی که این اتم می‌آید و گرمای عجیب را به‌واسطۀ هسته‌های خودش ایجاد می‌کند آب را که در حول خودش قرار دارد به جریان می‌اندازد و این آب تبدیل به بخار می‌شود باز این برگشتش به همان مولد بخاری است یعنی آب را داغ می‌کند و با آن حرارت زیاد و این بخار شروع می‌کند این توربین‌ها را گرداندن آن‌وقت به هر مقدار که در خارج دستگاه‌ها به آن مقدار کار می‌کنند به همان مقدار سوخت به مخزن این نیروگاه تزریق می‌شود، به هر مقدار که کار می‌کنند مثلاً یک قسمت از شهر دیگر کار نمی‌کند یا من‌باب‌مثا‌ل معظم دستگاه‌ها در شب کار نمی‌کنند اینها به همان مقدار در میزان ورود سوخت در این مخزن تأثیر می‌گذارند. به عبارت دیگر دخل‌وخرج این نیروگاه باید با همدیگر تطبیق کند والاّ فشار به دستگاه وارد می‌شود. این در اینجا این‌طور است. اما در آنجا [عالم حقیقت و معنا] این‌طور نیست یعنی وقتی که آن حقیقت وجود در خارج تمثل پیدا می‌کند چیزی از آن حقیقت وجود کم نخواهد شد و این هذا مِن أعجبِ الأعاجیب! که چطور با این‌همه نقش مخالف و نگارین و مسائل مختلف ذره‌ای از مقام اطلاقی و لاانتهایی او کم نشده است! ولی تمثیلش به این کیفیت است.
حالا صحبت ما در این است که آن حقیقتی که الآن در خارج به شکل الکتریسیته وجود دارد این وجودٌ خارجیٌ و حقیقةٌ خارجیٌ غَیرُ مُستقل. چرا استقلال ندارد؟ به‌خاطر اینکه اگر کلید را از آن منبع بزنند دیگر این حقیقت خارجی نیست. شما [کلید] دستگاه را از همان نیروگاه بزنید خاموشش کنید به‌محض اینکه کلید خاموش را زدید الآن این چراغ خاموش می‌شود بی‌برو برگرد و یک ثانیه هم طول نمی‌کشد! این دلیل بر این است که این استقلال ندارد گرچه شما مستقل می‌بینید ولی استقلال ندارد. استقلال برای منبع است آن منبع الآن دارد این را ایجاد می‌کند. اگر این از خودش استقلال داشت آن کلید را می‌زدیم یا نمی‌زدیم این باید کارش را بکند!