حقیقت وجود و مراتب آن در فلسفه اسلامی

در آنجا این مسئله مطرح شد که در وجود حرفی فقط ذهن یک اعتباری را خلق می‌کند اما آیا این اعتبار در خارج هم وجودی دارد یا ندارد، بعضی‌ها با زحمت و با اشکال در مقام اثبات وجود هستند. یعنی فرض کنید ربط بین زید و حرکت از بصره یا بین زید و وصول به کوفه، صرف‌نظر از زید و کوفه و همان منطقه و نقطۀ وصول، یک وجود دیگری در اینجا مطرح است که به آن وجود حرفی گفته می‌شود و او عبارت از انتساب این مطلب و انتساب شروع به زید است که به آن معنای حرفی و ابتدایی و رابط در اینجا اطلاق می‌شود و مرحوم صدرالمتألهین برای این نحوه از وجود و به تبع ایشان بسیاری از حکماء مانند حکیم سبزواری و مرحوم ملاّعلی نوری و امثال‌ذلک قائل به وجود عینی و وجود خارجی رابط هستند و برای حرف و معانی حرفیه وجود قائل‌ هستند اما اسم این وجود را وجود ضعیف و قاصر می‌گذارند و وجود غیر مستقل می‌شمارند.

وجود مساوی با تعین

راجع به این مطلب به‌نظر می‌رسد که در بحث‌های گذشته اگر در نظرتان باشد مفصل عرض شد و در آنجا عرض کردیم که وجود مساوی با تعین است و در هرجا که وجود باشد در آنجا تشخص و استقلال هست. بله، ممکن است حقیقت آن وجودِ مستقل، عین ربط باشد و بلکه همۀ حقایق موجودات خارجیه عین ربط و اتصال است و لولا اتصال به مبدأ هیچ اثری از تعین و از تحقق وجود خارجی نیست. در این مسئله جای بحثی نیست اما صحبت در این است که صرف‌نظر از این اتصال آیا ما در حقایق خارجی چیزی به نام وجود رابط داریم یا نداریم؟ یا اطلاق وجود بر وجود رابط اطلاق اعتباری، انتزاعی، وضعی و جعلی است؟ در اینکه حقیقت همۀ اشیاء همان حقیقت رابط است شکی نیست یعنی نفس ربط در اینجا عبارت از تحقق خارجی است ولی اگر در یاد رفقا باشد این مطلب را یک‌قدری باز کردیم و شکافتیم و معنای رابط بودن حقایق خارجی را با مبدأ هستی توضیح دادیم و یک‌یک آن مواضع و نقاط مورد اشارت را در آنجا توضیح دادیم که مقصود از رابط در اینجا چیست و عرض کردیم که آنچه که در خارج تحقق پیدا می‌کند صرف‌نظر از عنایت الهی و نزول حقیقت وجود عبارت از همین کثرات است؛ میز، صندلی، فرش، انسان، سنگ، گچ، دیوار، آسمان، زمین و مجردات بِأقسامه و بِأنواعه صرف‌نظر از آن جنبۀ ربطی قضیه و آن اتصال قضیه [عبارت از کثرات هستند].