حقیقت وجود و مراتب آن در فلسفه اسلامی

الآن صرف‌نظر از آن مولدی که آمده برق را تولید کرده آیا می‌دانید مبدأ این چراغی که الآن روشن است کجاست؟ کسی خبر ندارد. بالأخره این برق مشخص است و وجدانی ما است. این کلید را بزنیم چراغ خاموش می‌شود و وقتی کلید را بزنیم چراغ روشن می‌شود. دلیل این تحول چیست؟ چه چیزی در اینجا تحقق پیدا کرد که وقتی کلید را زدید نور وجود ندارد و وقتی کلید را زدید [نور وجود دارد]؟ پس معلوم می‌شود یک مسئله‌ای تحقق پیدا کرده گرچه شما نمی‌بینید و احساس نمی‌کنید. بله، دستگاهی هست که وقتی آن دستگاه را به برق بزنند ولتاژ برق را نشان می‌دهد. این حرکت عقربه که از اینجا به اینجا آمد دلیل بر این است که یک چیزی در او وجود دارد. اگر عدم در این سیم‌ها و در این پریز وجود داشت دیگر عقربه از اینجا حرکت نمی‌کرد بیاید سر 220 بایستد و عقربه سر جایش می‌ایستاد. پس معلوم است که یک چیزی در اینجا هست. حالا آن چیزی که بالأخره ما با احساس و با قیاسات خودمان و با هرچه کشف از تحقق او می‌کنیم او عبارت از یک جریان الکتریسیته‌ای است که این جریان الکتریسیته در این سیم‌ها وجود دارد. آیا شما می‌دانید این جریان الکتریسیته از کجاست؟ ما که نمی‌دانیم. آیا [می‌دانید] این از چه نیروگاهی آمد؟ آیا از نیروگاهی که طرف‌های قزوین است آمد؟ نمی‌دانیم. آیا از نیروگاهی که در شهرهای جنوب است آمد؟ نمی‌دانیم. آیا از نیروگاهی که از همین سدها نشئت گرفته و از آنجا با توربین‌های آبی استخراج شده آمد؟ نمی‌دانیم. منشأ این جریان را نمی‌دانیم ولی وجودش را می‌دانیم.

عیناً همین مطلب را در اعیان خارجیه تصور کنید، ما به اینکه اعیان خارجی به چه نحوی از آن عالم اطلاقی به این عالم ناسوتی و به این کثرات آمدند کار نداریم ولی اعیان خارجی را که می‌دانیم جلوی چشممان هست. آقا این آب است داریم می‌بینیم، این فرش است، این کتاب است، این دستگاه است و این سنگ است. این را اطلاع داریم. ما اطلاق وجود را بر همین اعیان خارجی به‌عنوان اطلاق حقیقی می‌کنیم نه اطلاق مجازی یعنی بالحقیقة و بالواقع وجود بر این مسائل اطلاق می‌شود. حالا آیا اینها وجود مستقل دارند یا مستقل بالذات هستند مانند باری تعالی یا نه، اینها مستقل بالذات نیستند بلکه افتقار و احتیاج ذاتی به یک مبدأی دارند آن یک حرف و مسئلۀ دیگری است. بله، وجودات خارجی افتقار ذاتی دارند و استقلال ذاتی ندارند.