تبیین حقیقت خیر و شر در نظام هستی

درس چهارصد و پنجم

بحث خیر و شر (1)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فصلٌ (3).

فی أنَّ الوجودَ خَیرٌ مَحض‌.

هَذه المَسألةُ إنَّما تَتَّضِحُ حَقَّ اتِّضاحِها بَعدَ ما ثَبتَ أنَّ لِمفهومِ الوجودِ المَعقولِ الَّذی مِن أجلَى البَدیهیّاتِ الأوَّلیةِ مِصداقاً فی الخارجِ و حَقیقةً و ذاتاً فی الأعیانِ و أنَّ حَقیقَتَها نَفسُ الفِعلیَّةِ و الحُصولِ و الوُقوعِ لا بِالمَعنَى المَصدَری کَما ظَنَّهُ المُتأخِّرونَ کُلّهُم.¹

تقریباً می‌شود گفت که این بحث یک بحث کلامی است که فلاسفه در مباحث فلسفی خودشان ذکر کرده‌اند و به‌طورکلی بحث خیر و شر یک بحث دامنه‌داری است و از زمان‌های گذشته مطرح بوده است و آنچه در عالم اتفاق می‌افتد یا داخل در دستۀ خیرات است و یا داخل در دستۀ شرور است.

تقسیم بندی مبدأ عالم در کلام قدمای اصحاب ادیان

قدمای از اصحاب ادیان به‌طورکلی مبدأ عالم را تقسیم به دو منشأ و مبدأ کرده‌اند؛ یکی مبدأ خیرات به‌نام یزدان و یکی هم مبدأ شرور به نام اهرمن. و از آنجایی که ماهیت خیر را به‌طورکلی مغایر با ماهیت شر می‌دانند و از امر واحد غیر از واحد سر نمی‌زند، بنابراین ملزم شده‌اند به اینکه مبدأ برای حقایق را دو چیز بدانند و دو چیز و دو مبدأ و دو عنصر موجب برای اشیاء خیر و اشیاء شر هستند.

تعریف خیر و شر در کلام قدمای اصحاب ادیان

بعد در تعریف خیر و شر مطرح کرده‌اند که خیر آن چیزی است که ملائم با طبع انسان باشد و یا به تعبیر اوسع آن چیزی است که مرتبۀ غایت کمالی وجود هر شیئی را او معین می‌کند، او خیر می‌شود. هر چیزی که موجب بشود یک شیء به آن مرتبۀ کمالی خود برسد خیر است و هر چیزی که مانع بشود که شیئی به مرتبۀ کمالی خود برسد شر است. بعد دیگر مثال‌ها و اینها که خب خیلی هست و إلی‌ماشاءالله وجود دارد، کلُّ ما فی عالَمِ الوجودِ هو مِثالٌ و مِصداقٌ لِهَذین المَبدَئین و لِهَذینِ اتِّصافَین!