تبیین حقیقت خیر و شر در نظام هستی

نظر مرحوم علامه طهرانی رضوان الله تعالی علیه راجع به معنای خیر

خیر یعنی چه؟ ما یُختارُ بِه. البته می‌دانید در مسئلۀ خیر یک بحثی هست که بعضی‌ها مثل مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ قائل هستند به اینکه خیر أفعل تفضیل نیست و به‌عکس آنچه که گفته می‌شود که خیر به معنای بهتر است، می‌گویند: أفعل تفضیل نیست بلکه خیر در اینجا ما یُختار است؛ آنچه که اختیار می‌شود. البته هر شخصی اختیار بهتر را می‌کند و این بهتر در ذهن او خوابیده است. ولی در اینجا آنچه که به‌نظر می‌آید این است که ما در عبارت‌ها می‌بینیم که می‌گویند: فَهذا الشیءُ خیرٌ مِن هذا و مِن برای أفعل تفضیل می‌آید و خیلی مشکل است که بگوییم: هذا یُختارُ مِن هذا؛ این اختیار شدۀ از این است! این خیلی مشکل است یعنی بر نفس، سلاست ندارد که بگوییم: این مختار از این است بلکه می‌گویند: این بهتر از این است.

تلمیذ: اگر بهتر در ذهن ما «یُختار» باشد معنایش این است که آن چیزی که اختیار شده بهتر است.

استاد: شما به همین، بهتر می‌گفتید.

تلمیذ: خیر در ذهن او هست، در ذهن ما «یُختار» هست.

استاد: می‌دانم، آن‌وقت از نقطه‌نظر معنای عبارتی گیر می‌کنیم یعنی بهتر هست. این مختار است، مختار یعنی اختیار شده و بهتر. ولی از نقطه‌نظر ترجمه‌ای که می‌خواهیم بکنیم نمی‌گوییم: این بهتر است، اگر بگوییم: این بهتر است باز أفعل تفضیل می‌شود یعنی خیر أفعل تفضیل شد. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌خواستند «تر» این بهتر بودن را بردارند یعنی همین مختار ...

تلمیذ: این نتیجه‌ای که می‌گویند: ... هذا خیرٌ، در صفت تفضیل هم داریم که همیشه متعلق آن مِن با محذوفش حذف می‌شود و می‌گوییم: الله اکبر یعنی درواقع محذوف می‌گیریم؛ الله اکبرُ مِن کلِّ شَیء.

استاد: بله.

تلمیذ: آنجا هم که می‌گوییم: هذا خیرٌ منافاتی با ... ندارد که به شما بگوییم: صفت مشبهه باشد و هذا خیرٌ ....