تبیین حقیقت خیر و شر در نظام هستی

نظر حکیم سبزواری درخصوص غایت اشیاء

بعضی از فلاسفه مانند حکیم سبزواری برای همۀ اشیاء قائل به غایت هستند و این غایت را غایت اغلبی می‌داند. غایت اغلبی با غایت کلی منافات دارد یعنی ممکن است ما برای کل موجودات در عالم من‌حیث‌المجموع قائل به غایت بشویم اما ممکن است در این بین بعضی از اشیاء و خورده‌ریزها چیزهایی را پیدا کنیم که اینها در نظام احسن فدای آن غایت کلی بشوند و اشکالی بر حکمت بالغۀ حکیم وارد نمی‌شود. گرچه در اینجا خسارت به یک فرد خورده است ولی از آنجایی که در راستای منفعت و مصلحت کلی انجام گرفته است، این خسارت فرد جبران خواهد شد. این جوابی است که بعضی از فلاسفه مانند مرحوم سبزواری داده‌اند لذا فعلاً این بحث را به همین مقدار مطرح کردیم تااینکه إن‌شاء‌الله راجع به خصوصیت آن اگر رفقا مجال مطالعه دارند، راجع به این قضیه مطالعه کنند که در بحث بعدی یک مقداری توضیح داده بشود، إن‌شاء‌الله بعد ‌[بحث می‌کنیم].

تلمیذ: این بحث خارج را که قبل از جواب فلاسفه مطرح کردید در واقع یک ؟؟؟ از فلاسفه است؟

استاد: بله، آنها می‌گویند.

تلمیذ: پس برای خیر و شر دو قضیه هست یعنی بعضی‌ها ‌قائل هستند که خیر از امور مطلقه است و بعضی‌ها ‌قائل هستند که خیر از امور نسبیه است.

خیر محض بودن وجود درکلام فلاسفه

استاد: بله. مسئلۀ خیر به این برمی‌گردد. در بحث فلسفی صحبت از این است که وجود خیر محض است و از وجود، شر به‌وجود نمی‌آید چون شر عبارت از یک امر عدمی است و وجود، مضاد و متناقض با شر است بنابراین وجود مساوق با خیر است؛ چه وجود، وجود بسیط باشد و چه وجود، وجود مقید باشد. اختلاف اَشکال وجود خدشه‌ای در خیریت در وجود وارد نمی‌کند. این یک جوابی است که فلاسفه از این نقطه‌نظر داده‌اند.

نظر متکلمین در مورد خیر و شر بودن اصل وجود