حقیقت خیر و شر در هستی

بنابراین خود ماهیت ولو بخواهد به هر حقیقتی انتساب پیدا کند؛ نفس ماهیت نه خیر است و نه شر است! تا قبل از اینکه بخواهد وجود یا عدم بر آن عارض و طاری بشود.

و لأنّها لا موجودةٌ و لا مَعدومةٌ بِاعتبارِ أنفُسِها و وُجودُها المَنسوبِ الیها عَلی النَحو الَّذی قَرَّرنا مِراراً خیریّتُها و عدمُها شرّیتُها.

[زیرا ماهیات به اعتبار خودشان نه موجود‌اند و نه معدوم] و وجودی که بر او عارض می‌شود عبارت از خیریت اوست و شری که بر او عارض می‌شود عبارت از شریت اوست و عدمی که عارض می‌شود یعنی شریت.

بنابراین تا اینجا مرحوم آخوند این مطلب را اثبات فرمودند که آنچه که در خارج تحقق پیدا می‌کند، یا نفس الوجود هستند یا ظهورات وجود؛ نفس الوجود عبارت از باری تعالی و ظهورات وجود عبارت از اشیاء است و شر عبارت از امر عدمی است. آن شر در مورد باری تعالی که مصداق ندارد در مورد غیر باری تعالی به اصل انتفاع ذات یا انتفاع صفتی از صفت کمالیه برمی‌گردد. بنابراین چون انتفاع هم امر عدمی است، هرچه که در خارج است خیر است و اصلاً شری در خارج نیست چون شر عبارت از انتفاع صفتی است که آن‌هم یک امر عدمی می‌شود. پس این به تمام حدود خیر است؛ این کتاب به تمام حدود خیر است. بله، این کتاب نسبت به کتاب خیلی قطورتر که مطالب بیشتر دارد جنبۀ شری دارد و نقصان دارد. این کاغذ هم نسبت به این کتاب نقصان دارد. هر شخصی مثلاً یک جاهل خود وجودش خیر است اما نسبت به فردی که عالم است، جنبۀ شری و نقصان دارد و آن عالم نسبت به اعلم جنبۀ شری و نقصان دارد و نسبت به خود خارجی آن جنبۀ خیر دارد. آنچه که الآن در خارج هست خیر است. و این یک بحثی است که از اینجا باید وارد مسائل بشویم.