دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور

تلمیذ: آیۀ قرآن که مى‌گوید: ﴿وَذَٰلِكُمۡ ظَنُّكُمُ ٱلَّذِي ظَنَنتُم بِرَبِّكُمۡ أَرۡدَىٰكُمۡ فَأَصۡبَحۡتُم مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ﴾¹ معناى گمان هم بالأخره یک وجودى دارد که مثال براى خودمان است؟

استاد: همه چیز وجود دارد.

تلمیذ: این اشکال پس شاید از اصل باید ببینیم چیست ما نمى‌خواهیم بگوییم که ظن در وجود ذهنى انتساب نیست.

استاد: خب

تلمیذ: اصل انتساب.

استاد: خب.

تلمیذ: چه اشکالى وجود دارد این را که فرمودید؟

استاد: خب صحبت در این است. عرض ما این بود که خود فعل در خارج خیر است! بسیارخوب. انتساب فعل به ما موجب براى شر است و نمى‌توانیم به آن خیر بگوییم. وقتى که یزید دارد این کار را به‌وجود مى‌آورد چرا ما او را لعن مى‌کنیم؟ چرا نمى‌گوییم که خدا رحمتش کند، خدا پدرش را هم‌ بیامرزد؟!

تلمیذ: لعن را هم خیر مى‌دانیم.

استاد: بله، بحث خیر مى‌کنیم، در آن بحث خیر بحثی نیست. خود لعن هم خیر است اصلاً ما شر را کنار مى‌گذاریم ولى آن ترتیب‌اثرى که مى‌دهیم با آن ترتیب‌اثرى که نسبت به عمل دیگر مى‌دهیم یکى است؟!

تلمیذ: خب دوتاست ولى هردو خیر است.

استاد: احسنت، اصلاً اسم شر می‌گذاریم، این دوئیّت از کجا آمده است؟ چرا دوتاست؟ چرا ما در اینجا ...، حالا شما مى‌گویید: لعن هم خیر است اصلاً مى‌گوییم: خیر و اخیَر هم هست اصلاً بالاتر از رحمت و درود و فلان، درست شد؟ چرا ما دو قسم تعامل داریم؟ یک قسم با اخم و حالت قهریه و با صفات جلالیه و قهّاریه با مسئله برخورد مى‌کنیم و در حالت دیگر با لطف، بشاشت، خنده، ترهیب، تشویق، ترغیب، اهداء تحیات، تبریک و امثال‌ذلک؟! این دو نحوه از کجا آمد؟!

تلمیذ: از دو گونه بودن اسماء الله.

استاد: احست، از دو گونه بودن اسماء! پس چرا یک جا عذاب هست و یک جا بهشت هست؟!

تلمیذ: همان دیگر، بهشت و جهنم همین جلال و جمال است. مگر غیر از این است؟!

استاد: من هم همین را مى‌گویم. چرا به جاى این، آن را به جهنم نبردند؟! خب چرا جاى آن را عوض نکردند؟!