دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور

تلمیذ: از خودش جلال دارد یک قسمتش هم جمال است!

استاد: البته ما این نظر شما را خیلى مى‌پسندیم ها، روز قیامت که شد مى‌گوییم که خدایا ما را به جاى ایشان بفرست. ما هم مى‌دانیم شما مستقیماً خلاصه بهشت و فلان و این حرف‌ها، ما هم که جایمان معلوم است خیلى خوب شما هم که‌ مى‌گویید: اینها همه نزول اسماء خداست! عیب ندارد جا را عوض کنید!

تلمیذ: شما به جاى خودتان ما را بفرستید هر جایى که اقتضاء مى‌فرماید!

استاد: إن‌شاءالله تا جلسۀ بعد بماند.

تلمیذ: نظرى هم که نسبت به امام حسین علیه‌السّلام یک عارف دارد که گریۀ او در تأثرش و انقلابش از اینکه وقایع گریه مى‌کند مى‌گویند گریه مى‌کند و گریه‌اش گریۀ شوق است. حالا راجع به مثلاً امیرالمؤمنین علیه‌السلام ناله‌ها و گریه‌هایی در فراق حضرت زهرا علیها‌السّلام داشتند آن‌ هم اگر حالا، جواب این را حالا نمى‌خواهم ...

استاد: نه این‌هم جزو بحثمان بود. ما در مقام جمع چطورى بین این دو قضیه جمع مى‌کنیم؟! یعنى بین قضیۀ تکلیف و اختیار و انتساب نفس و بین دیدگاه توحیدى خودمان! امیرالمؤمنین هم که در آنجا دارد گریه مى‌کند دیدگاه توحیدى خود را ازدست نمى‌دهد. در همان موقع دارد به مقامات حضرت زهرا نگاه مى‌کند و در باطن خودش دارد اشک شوق هم مى‌ریزد منتها فرق بینِ امیرالمؤمنین این است که او مقام جامعیت دارد، در آنِ واحد هردو جنبه را حفظ مى‌کند. ممکن است شخصى در یک آن، هردو جنبه را حفظ نکند، یک جنبه را داشته باشد. آن که کثرتى است اصلاً نگاه به توحید نمى‌کند و شق‌وشق در سرش مى‌زند. آن کسی هم که اصلاً وحدتى است در وحدت دارد فقط به آن جنبه نگاه مى‌کند، اصلاً فکرش در کثرت نمى‌آید تااینکه بخواهد نظر نسبت به کثرت داشته باشد؛ یعنى متوّغل در توحید است. امام علیه‌السّلام مقام جمعى دارد لذا همین امام در زندان مى‌گوید: «خلِّصنِى یا رَب»؛¹ همین موسى بن جعفر وقتى که در زندان هست مى‌گوید: «خلِّصنِى یا رَب» یعنى نفس امام این دو جنبه را باهم دارد. مقام جمع‌ الجمع! إن‌شاءالله تتمۀ آن براى بعد باشد.