دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور
تفاوت نگاه توحیدی عارف با نگرش کثرتگرایانه به حوادث عالم
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین تفاوت بنیادین میان نگاه فلسفی و عرفانی به مسئله خیر و شر میپردازند. در حالی که فلسفه با نگاهی تحلیلی به روابط میان موجودات و بررسی نارساییها در نظام خلقت مینگرد، عرفان با تکیه بر حقیقت توحید، هر وجودی را جلوهای از ذات پروردگار دانسته و از دریچه شهود به عالم مینگرد. استاد با واکاوی نحوه مواجهه اولیاء الهی با مصائب و ناملایمات، بهویژه در واقعه عاشورا و زندانهای ائمه اطهار، توضیح میدهند که چگونه عارف با عبور از کثرات و انتساب همه امور به مشیت الهی، شرور ظاهری را در باطن، خیر محض میبیند. در نهایت، این بحث به تبیین دقیق نسبت میان قبح فاعلی و حسن فعلی منجر میشود تا روشن گردد که چگونه یک فعل واحد میتواند در عین خیر بودن، به دلیل انتساب به فاعل، مورد مؤاخذه قرار گیرد.
مرتب سازی:
دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور
3در مسئلۀ توحید خیر عبارت از حضور پروردگار
در آن قضیۀ مرحوم قاضى که ایشان در مهر تابان یادآورى مىکنند، آن مسئلۀ ازبین بردن و قتل و غارتى که در نجف اتفاق افتاد [را مطالعه کنید].1 در مسائل و مشاهداتى که براى افراد پیدا مىشود و احساس توحید در همۀ ابعاد قضیه مىکنند آنها را ببینید، در قضایا و قِصصى که از کیفیت جریان تدبیر و تمشیّت امور عالم بهدست بزرگان و اولیاء انجام مىگیرد تأمّل کنید، به این نکته مىرسیم که در مسئلۀ توحید خیر عبارت از حضور پروردگار است؛ خود او در این جریانات و در آنچه که در خارج متحقق هست و لباس تحقق را مىپوشد حضور دارد.
نگاه توحیدی حضرت مولانا به داستان ضربت خوردن امیرالمؤمنین علیهالسّلام
به داستان ضربت خوردن امیرالمؤمنین علیهالسّلام توسط ابنملجم در مثنوى نگاه کنید و ببینید که چه خوب، این ـ واقعاً ـ مرد بزرگ در مسئلۀ تقدیر و مشیّت و نزول ارادۀ خدا صحبت مىکند و دیدگاه توحیدى را دارد در آنجا مطرح مىکند.2
کیفیت نگاه مرحوم آقاى حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به داستان کربلا
در روح مجرد به داستان تفکر و کیفیت نگاه مرحوم آقاى حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به داستان کربلا فکر کنید و ببینید از چه دیدگاهى این مسئله دارد مورد بررسى قرار مىگیرد.3 واقعاً از چه دیدگاهى؟! وقتى که محرم مىرسد تمام ذهن ما بهسمت یزید، شمر، سنان، حصین، ابن سعد و اینها متمایل مىشود و بانیان این مسئله در نظر جلوه مىکنند. اگر هم نگوییم که این جنبه غلبه دارد حداقل با جلوۀ سیدالشهداء علیهالسّلام برابرى مىکند. یک طرف امام حسین را قرار مىدهیم طرف دیگر یزید را قرار مىدهیم. یک طرف آن رشادت، شهامت، حریّت و آزادگى را قرار مىدهیم و در طرف دیگر خباثت، فسق، فجور، ظلم، تعدّى و اوصاف ناشایستى که این واقعه را بهوجود آورد مدّنظر قرار مىدهیم. خب لازمۀ مطلب هم همین کیفیت است. تا نظر بر کثرات است و نفس درگیر مسائل کثرت است با همان دیدگاهی با این مسئله برخورد میکند که با همان دیدگاه در این دنیا با مسائل برخورد مىکند! انسان با همان نظرهای که در این دنیا دارد به همین کیفیت به قضیۀ امام حسین علیهالسّلام و عاشورا توجه مىکند!
- . مهر تابان، ص 317.
- . جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به مثنوی معنوی، دفتر اول، ص 100:گفتن پیغامبر صلّی الله علیه و سلّم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه که هرآینه کشتن علی به دست تو خواهد بود.
- . جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به روح مجرد، ص 78.