دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور

درس چهارصد و دهم

دیدگاه عرفان از نقطه‌نظر شهود در مراتب اسماء و صفات

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

در مسئلۀ خیریت وجود صحبت در دیدگاه عرفان از نقطه‌نظر قضیۀ شهود به نزول مراتب اسماء و صفات برگشت. عرض شد از دیدگاه فلسفى مسئله به وجود، فى‌حدّ‌نفسه و به نظر به خود او صرف‌نظر از اتصال او به مبدأ بحث مى‌شود. یعنى وقتى که یک فیلسوف راجع به خیریت وجود صحبت مى‌کند کارى به اینکه این وجود ارتباطى با مبدأ دارد و یا ندارد، ندارد بلکه به خود او و به روابط بین او و بین سایر اشیاء و موجودات نظر مى‌اندازد. و از آنجایى که خود وجود، خیر است و این را به‌عنوان یک اصل مفروغ تصور می‌کند، هرجا که وجود پاى خود را بگذارد آنجا را هم خیر مى‌نامد.

مشکلى که پیدا مى‌شود در روابط و در بعضى از موجوداتى که به‌نظر می‌رسد وجودات آنها هم به مرتبۀ کمال نمى‌رسند پیدا مى‌شود. در ارتباط بین این موجود با موجود دیگر اشکال پیدا مى‌شود و یا در خود نفس موجود درصورتی‌که به مرتبۀ کمالیه نرسد و در بین راه آفت و صارفى او را از رسیدن و حرکت به‌سوى کمال باز بدارد. راجع به این قضیه مسئلۀ قسر را مطرح کردند و اینکه قسر یک امر نسبى و یک امر نادر است و جنبۀ اغلبیت همان جنبۀ اعتدال وجودى در نظام خلقت و در نظام احسن است.

اشکالى که وارد شد این بود که جنبۀ قسر گرچه نادر باشد باز یک مورد کار دربارۀ وجود بارى که موجب بشود آن حکمت بالغۀ او و جنبۀ عدالت او و جرى تقدیر او بر نظام احسن اختلال پیدا بکند باز هم آن یک نکته براى مانعیت کافى است و نیاز به ندرت و عدم اغلبیت و امثال‌ذلک ندارد. این بحث از دیدگاه فلسفه راجع به مسئلۀ خیریت وجود بود.

دیدگاه عرفان در مسئلۀ خیریت