نقد مبانی کلامی در مسئله اعاده معدوم

وَ نَنقُلُ الکَلامَ إلى آخرِ أجزاءِ عِلتِها و استعدادِ استعدادِ مادَّتِها و هٰکَذا إلى المَبادی القُصوَى و العِللِ العُلیا و سَینکَشفُ لکَ إن شاء‌َ اللهُ تَعالىٰ بُطلانُ اللازمِ فالمَلزومُ باطلٌ مِثلُه بَیانُ المُلازمةِ مَعلومٌ بِأدنَى التِّفاتِ مِن العَقلِ.

ما نقل کلام می‌کنیم به آخر اجزاء علت این ذات شخصیه و قابلیتِ قابلیت ماده چون خود آن ماده هم مستند به یک قابلیت دیگر است که آن این را به‌وجود آورده است تااینکه به خدا برسد که بعداً اینها را می‌گوییم.

بیان ملازمت بِأدنَى التِّفاتِ از عقل معلوم است خب این مشخص است که تسلسل پیدا می‌شود و اصلاً به‌طورکلی همۀ سلسلۀ عالم به‌هم می‌خورد و همه باید پیدا بشود و دوباره بیاید و این اصلاً معنا ندارد که آنچه که در قبل بوده است با تمام سلسلۀ علل در اینجا حضور پیدا کند. این همان تعدد با حفظ وحدت است که اینها مستحیل هستند.

کَیفَ و لَو لَم یَکُنِ الإستعدادُ و العِلةُ هُما هُما بِعینهِما لَم یَکنِ المُعادُ المَفروضُ إعادیاً بَل إنَّما یَکونُ استینافیاً مُماثلاً لِلابتدائی السّابقِ و یَتوهمَّ أنَّهُ أعادی.

اگر استعداد و علت همان دوتا بعینه نباشند یعنی دیگر معاد اعاده به‌حساب نمی‌آید بلکه این استینافی است. اگر خدا بیاید همین جسم را بعداً خلق کند اعاده نمی‌گویند. می‌گویند که استیناف کرده و دوباره خلقش کرده است.

سؤال اینجایی است که این جسم با سلسلۀ عللش از کجا درآمد تا در شکم مادر برود و جنین و فلان و مسائل دیگری که بهتر از بنده می‌دانید!! تمام اینها تا جبرئیل همه باید اعاده پیدا بکنند و دوباره از اول تشریف بیاورند و خلاصه در اینجا اعلام حضور کنند. استینافی است که مماثل با ابتدایی ثابت است و یکی خیال می‌کند که این اعاده است اما در واقع استیناف است.

فَإذَن إنَّما یُمکنُ إعادةُ الهویةِ الوجودیَة لَو عادتِ الاستعداداتُ بِجُملتِها و الأدوارُ الفَلکیةُ و الأوضاعُ الکوکبیةُ بِرمَّتِها و جُملةُ ما سَبقَت فی النِّظامِ الکُلی بِجمیعِ لَوازمِها و تَوابعِها حَتى فی کونِها ابتِدائیة و الفِطرةُ الصَّحیحَة غَیرُ مُتوقفةٍ فی تَکذیبِ هذا الوَهم.