نقد مبانی کلامی در اعاده معدوم

ما مثل درویش‌ها و سایر طرق دیگر نیستیم که به هر کیفیتی هرچه بگویید [عمل کنیم] عین موشی که کنار گربه نشسته است و مواظب است گربه او را نخورد، این‌طوری سر را خم می‌کنند، عکس‌ها را ندیده‌اید؟ جلوی پیر سر خم می‌کنند و حالا او هم یک کلاه گذاشته است و سرش به سقف رسیده و ریش تا اینجا و سبیل تا کجا است! این این‌طوری می‌شود. بروید گم شوید، این حرف‌ها و بازی‌ها چیست؟ این خر درست کردن و یابو تحویل دادن است!

مکتب ائمه علیهم‌السّلام، مکتب فهم

در مکتب امام صادق علیه‌السّلام امام صادق می‌گوید که بلند شو بحث کن و بفهم. امام رضا علیه‌السّلام می‌گوید که باید بفهمی، راه من را یکی‌یکی باید بفهمی! وقتی که فهمیدی برحسب موارد، خودت آن‌وقت می‌توانی بروی یا نروی. تحقیق کنی یا تحقیق نکنی، بیا بفهم و حقیقت ما را دریاب آن‌وقت می‌فهمی!

مطالبی که مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ از آقای حداد می‌شنیدند روی آن فکر می‌کردند نه‌اینکه هرچه ایشان بگویند [عمل کنند]، ایشان بگویند که آن‌طور است و آقا بگویند که بله بله درست است! من یادم هست ایشان فکر می‌کردند و چون ایشان را یک فرد حق می‌دانستند فکرشان را وقتی به‌کار می‌انداختند از آن ناحیه افاضه می‌شد و به آن نکته می‌رسیدند، این کمال می‌شود! حالا اگر ایشان یک حرفی می‌زدند و ایشان می‌گفتند که بله درست است. اگر خلافش را فردا بگویند [چه می‌شود]؟! ولی وقتی که حق را می‌گویند، فردا اگر قضیۀ مخالف پیش بیاید قشنگ می‌تواند هضم کند، هم آن را در جای خودش قرار می‌دهد و هم این را در جای خودش قرار می‌دهد. چون مطلب را فهمیده است.

تلمیذ: بعضی‌ها این در ذهنشان هست که ما باید با عقل جلو برویم. معنایش چیست؟ یعنی بیاییم مخالفت کنیم؟!

کیفیت کمک گرفتن از عقل برای رسیدن به ملاکات کلام اولیاء

استاد: مخالفت نیست. مخالفت یعنی عقل را در راستای صحیح سوق دادن و حرکت کردن، این معنایش است. اگر فهمیدیم، فهمیدیم و اگر نفهمیدیم سؤال می‌کنیم اما نه‌اینکه بیاییم مخالفت کنیم و بگوییم که نه غلط است و اینها به درد نمی‌خورد. یعنی انسان عقل را حرکت بدهد با مبنا و با آن خصوصیاتی که لا یتغیّر هست و اصولی که قابل تغییر و قابل تبدیل نیست، با آن کیفیت عقل خودش را به همان ملاکی که ولیّ به آن ملاک رسیده است برساند.