تحلیل منطقی امکان عام و امکان خاص

اما این احمق‌ها نفهمیده‌اند که وقتی که می‌گوییم: چهارشنبه لَیسَ بِأبیضِ، معنایش در تناقض، سلب کلی است نه‌اینکه سلب عرض است! بله، یومُ الأربعاء لَیسَ بِأبیض معنایش این است که اصلاً از مقولۀ این عرض خارج است نه‌اینکه حکم به عرضیت برای آن درقبال یک عرض دیگر می‌شود که در اینجا نه ابیضیت درست باشد نه لا ابیضیت درست باشد که بگویند: انتفاء نقیضین شد. چون هم ابیضیت غلط است هم لا ابیضیت که اصفریت باشد [غلط است].

مقابل با ابیضیت در باب مقولۀ عرض لا ابیضیت است یعنی هذا الکِتاب در باب عرضیت إمّا أبیضٌ و إمّا غیرُ أبیضٍ این درست است ولی صحبت در این است در نقیضی که شما برای یوم الأربعاء می‌آورید در اینجا انتفاء، انتفاء کلی است یعنی اصلاً اربعاء قابل صدق بر ابیضیت و اصفریت نیست. لذا سلبی اگر بخواهد صحیح باشد که روی او برود این سلب به نفی کلی است یعنی لا أبیضٌ و لا غیرُ أبیضٍ. بعد اصلاً این اربعاء از تحت مقولۀ بیاض و عرض خارج است! آن‌وقت این‌طوری آمده‌اند و خواسته‌اند به منطق قدیم خدشه وارد کنند.

عوارض دخول بحث ریاضی در منطق

به‌طورکلی بحث ریاضی آمده داخل در منطق شده و با همان فهم بسیط ریاضی خواسته‌اند قواعد منطقی را تحلیل کنند آن‌وقت به یک هم‌چنین مسائلی برخورد می‌کنیم اما وقتی که شما نگاه کنید به این تحلیلی که همین جلسه یا جلسۀ بعد نسبت به مرحوم آخوند می‌خوانیم و جوابی که خواجه می‌دهد، اصلاً چه مغزی واقعاً این‌طور کشش حلّ این مسائل عمیق را دارد! یا همین بحث قبلی که مرحوم آخوند کردند و جواب حلّی که دادند که به‌طورکلی اعمیّت، اعمیّت ذهنی و خارجی هست و با این قضیه حلّ شبهۀ متکلمین را کردند! واقعاً وقتی انسان اینها را می‌خواند فهمش نسبت به همه چیز باز می‌شود ها! نه‌تنها اختصاص به مسائل فلسفی و منطقی؛ یعنی اصلاً به‌طورکلی فهم انسان را در هر قضیه باز می‌کند.