تبیین تفاوت وجود واجب و ممکنات

درس چهارصد و پنجاه و سوم

بحث برای تثبیت وجود تشکیکی در مفهوم وجود

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم‌

أ و لا یُرَىٰ أنَّ أنحاءَ الوجوداتِ الإمکانیةِ مِمّا یَمتنعُ اتصافُ الواجبِ تَعالَى بهِ و کَذا الوجودُ الحادثُ و الوجودُ الزائلُ و الوجودُ الجِسمانی و الوجودُ الحُلولی و العَرضی.¹

آیا این چنین نیست که نمی‌توانیم واجب بالذات را به اقسام وجودات امکانیه متصف کنیم؟! مثلاً اللهُ نوعٌ مِن الأنواع، اللهُ کَیفٌ مِنَ الکَیفیات، اللهُ کَمُّ مِنَ الکَمیّات و آن موجوداتی که محدود به حدود هستند بیاییم و ذات باری تعالی را متصف به اینها کنیم و وجود حادث و وجود زایل، وجودی که در بستر زمان است و زمان بر آن طاری است یا مثل وجود عرض و [وجود جسمانی] و وجودی که حالّ در وجود دیگری است مانند صورت که حالّ در ماده است یا وجود عرضی و وجود اعراض بر موضوعات خودش، تمام اینها وجوداتی است که محدود به حدود عدمیه هستند و واجب تعالی را به این موجودات نمی‌شود متصف کرد.

بنابراین وجودِ واجب از این وجودات مرتبةً أعلیٰ است و بین این وجودات و وجود واجب، حاجب و سِتاری قرار دارد که مرتبۀ وجوب ذاتی را از مراتب وجود امکانی متمایز می‌کند و این مسئله همان مسئلۀ اختلاف بین مرحوم آقا شیخ محمدحسین و مرحوم آسید احمد است که این را بعداً در درس‌های بعد و جلسات آینده إن‌شاءالله مطرح می‌کنیم فعلاً همین کلام اینها را عرض می‌کنیم تا بعد به نقد اینها بپردازیم.

وجودِ کیف، وجودی محدود به یک خواص و آثار

و بِالجملةِ الوجودُ اللاحقُ و إنَّما ذلکَ لِخصوصیاتِ القُیودِ النُّقصانیةِ و الأوصافِ العَدمیةِ و أنَّ بَعضَ أنحاءِ الوجودِ یَمتنِعُ عَلىٰ بَعضِ المُمکناتِ و بَعضَها عَلى الجَمیعِ.

تمام این مسئلۀ امتناع اتصاف واجب به این وجودات به‌خاطر خصوصیاتِ قیود نقصانیه‌ و اوصاف عدمیه‌ای است که در این وجودات محدود وجود دارد. وجودِ کیف، وجودی محدود به یک خواص و به یک آثار است که کمّ را شامل نمی‌شود پس یک حدود عدمی در اینجا دارد. وجود ممکن وجودی است که محدود به یک حدودی است که سایر ممکنات را شامل نمی‌شود پس این معیّن به یک حدود تعینات عدمیه هست و قیود عدمیه در اینجا وجود دارد.