بساطت ذات حق و امتناع ترکیب در وجود
تبیین بساطت واجب الوجود در برابر شبهات حدّ عدمی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از مبانی دقیق فلسفی پیرامون بساطت ذات واجبالوجود میپردازند. بحث با طرح این پرسش آغاز میشود که آیا میتوان برای وجودِ صرف و بسیطِ حقتعالی، حدّ عدمی قائل شد یا خیر. استاد با نقد دیدگاههایی که برای خداوند حدّ و مرز مکانی یا وجودی قائل هستند، توضیح میدهند که چگونه فرضِ محدودیت برای وجودِ بالصرافه، مستلزم ترکیب در ذات است که با بساطت مطلق الهی منافات دارد. در ادامه، ایشان به شبههای پیرامون تفاوتِ وجوبِ وجود و امتناعِ عدم پاسخ داده و تبیین میکنند که این دو مفهوم، دو حیثیتِ متخالف نیستند، بلکه بازگشت به یک حقیقت واحد دارند. در نهایت، این بحث به نتیجهای معرفتی میرسد که تمام موجودات عالم، رشحات، فیوضات و تجلیاتِ همان ذات واحد و بسیطِ حقتعالی هستند و هیچگونه حدّ و تکثری در ذات او راه ندارد.
مرتب سازی:
بساطت ذات حق و امتناع ترکیب در وجود
6ذات پروردگار، تنها اصل موجود در عالم
و هذا الأصلُ مِن جُملةِ الأصولِ الّتی یُقرّرُ ما نَحنُ بِصددِه مِن کونِ جمیعِ الموجوداتِ بِحسَبِ موجودیتِها رشحاتٌ و فیوضٌ و رقائقٌ لِلوجودِ الإلهیِ و تَجلیاتِ و شُؤوناتِ لِلحقِ الصمدیِ.
این اصل از جمله اصولی است که ما درصدد تقریر او هستیم [از حیث اینکه] همۀ اینها رشحات، ترشحات، آثار، فیوض و رقائق وجود الهی هستند. همان وجود بحت و بسیط بهصورت رقیق و ضعیف و بهصورت نازل، همه از آن وجود نشئت میگیرند و تجلیات و شئون برای حق صمدی است. این، آن مسئلهای است که ما درنظر داریم که یک اصل در عالم وجود بیشتر نیست و آن اصل ذات پروردگار است. آن اصل ذات پروردگار عبارت از وجود در صرافت خودش و وجود در اَشکال خودش است.
الآن شما در این لامپی که بالای سر ما هست یک روشنایی را در همهجا میبینید. در این قسمت روشنایی هست اگر در این قسمت نبود من اینجا را نمیدیدم، در این کتاب روشنایی هست و اگر نبود نمیتوانستم کتاب را بخوانم، در یکیک چهرههای شما این نور وجود دارد و اگر این نبود نمیتوانستم شما را ببینم. ولی آیا همۀ این حصص و قسمتها و جزئیات ضوئیه که در این اطاق وجود دارد، غیر از این است که اینها از این لامپ نشئت گرفتهاند؟! نه، درعینحال این لامپ سر جای خودش هست و ما آثار این را در چهرههای یکیک میبینیم؛ در کتاب میبینیم در خودمان میبینیم در لباس میبینیم و در فرش میبینیم. آن حصّهای که الآن در صورت شما هست با آن حصّهای که در صورت ایشان است تفاوت دارد. تفاوت ندارد؟! آن سهم، سهم شماست! چهرۀ مبارک سرکار فیضآثار مضیء و منوّر و مستنیر است!
أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد