معنای وجوب و وجود در فلسفه اسلامی

درس چهارصد و شصت و دوم

بررسی وجوب ذاتی و وجوب بالغیر در نسبت با امتناع ذاتی و بالغیر

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم‌

فَصلُ (12).

فی أنَّ المُتوقفَ عَلَى المُمتنعِ بِالذاتِ لا یَلزمُ أن یَکونَ مُمتنعاً بِالذاتِ‌.¹

در این فصل بحث مرحوم آخوند راجع به اختلاف جهت در وصف و موصوف و نعت و منعوت است.

تلمیذ: در بحث قبلی فرمودید که بحث خارج بحث مفصل‌تری می‌خواهد.

استاد: مثل اینکه شما یک جلسه نبودید. دو مسئله بود؛ یکی راجع به مسئلۀ وجود و تشکیک در وجود و یکی هم راجع به عدم بود.

راجع به عدم عرض شد این‌طور که در حواشی مرحوم علامه و بعضی مقررین یا خود مرحوم آخوند در عدم فرق بین عدم مطلق و عدم مقید دارند، ما در آنجا گفتیم که نه، در این مسئله فرق هست گرچه عیناً حقیقت عدم با حقیقت عدم مقید یکی است ولی عدم مقید از نقطه‌نظر قید به‌لحاظ حیثیت وجودی فرق می‌کند. تازه در همین بحث امروز هم ممکن است که راجع به این قضیه بیاید. این همین دو جهت بود که می‌خواستم عرض کنم که برگشت این بحث به مسئلۀ عدم فرق بین تشخص و تشکیک در وجود بود و این ماحصل بحث قبلی که عرض شد بر مبنایی که به‌نظر می‌رسد فرقی بین تشخص در وجود و تشکیک در وجود نیست و اینکه فلاسفه و حکماء آمده‌اند مسئلۀ وجود را از باب تشکیک گرفتند و دارای مراتبی گرفتند که هر مرتبه با مرتبۀ دیگر اختلاف رتبی دارد و این اختلاف رتبی موجب امتیاز در عینیت وجود است، این مطلب به‌جهت همین عدم اتصاف واجب به حدود قیدیه محلّ ایراد و اشکال است و همین اشتباهی که مرحوم کمپانی در این رسائل خودشان به آن اشتباه مبتلا شدند که مسئلۀ صرافت در وجود را کَما هیَ هیَ نتوانستند ادراک کنند تا آن حقیقت وجود بالصرافه موجب اضمحلال و اندکاک حدود مقیدۀ وجودیۀ ماهویات خارجیه بشود.