تبیین کیفیت اعجاز و نقش علل در تحقق معلول
بررسی نسبت میان اراده الهی، علل طولی و اختیار انسان
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین کیفیت افاضه فیض از مبدأ وجود به قوابل امکانیه میپردازند. بحث با تفکیک میان موجودات مجرد که تنها به امکان ذاتی برای تحقق نیاز دارند و موجودات مادی که نیازمند سلسله علل معدّه و زمانی هستند، آغاز میشود. در ادامه، کیفیت وقوع معجزه مورد واکاوی قرار میگیرد؛ آیا اعجاز به معنای خروج از سلسله علل است یا تسریع در تطور آنها؟ استاد با نقد دیدگاههای رایج، تبیین میکنند که در اعجاز، سلسله علل طولی (جبروت، ملکوت و مثال) محفوظ است و آنچه تغییر میکند، خروج از سلسله علل ظاهری و مقارنات عرضیه به واسطه اراده ولیّ خداست. در نهایت، این نکته تبیین میشود که تمام قدرتها در عالم، از جمله تواناییهای عادی انسان، در حقیقت به اراده الهی بازمیگردد و تفاوت معجزه با امور عادی تنها در نحوه ظهور این قدرت است.
مرتب سازی:
تبیین کیفیت اعجاز و نقش علل در تحقق معلول
1درس چهارصد و هفتاد و هفتم
بحث راجع به ممکن و اقسام ممکن (2)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
کیفیت افاضه از جانب وجود مطلق نسبت به قوابل امکانیه
صحبت در کیفیت افاضه از جانب آن وجود مطلق و مبدأ وجود نسبت به قوابل امکانیه بود که مرحوم آخوند میفرمودند: بعضی از آنها در استجلاب فیض احتیاجی به چیزی جز امکان ذاتی ندارند مانند: مجردات و عقول و مبدعات و بعضی از آنها غیر از امکان ذاتی احتیاج به علل و معدات دیگر دارند که ازجملۀ آنها زمان و سلسلۀ علل محققه و معدّه و استعدادیه است مانند آن امور و حوادثی که باید برای تحقق یک موضوع، قبلاً آن حوادث اتفاق بیفتد. مثلاً برای اینکه این زمین به مزرعه تبدیل شود باید زارعی این را تبدیل کند و آن زارع باید خلق شود و آن خلق مترتب بر خلق قبلی بوده است و آن خلق قبلی هم همینطور! باران باید نسبت به زمین ببارد، این ابر باید از یک جا به جای دیگر انتقال پیدا کند و انتقال این ابر مترتب بر تکوّن این ابر است که این ابر باید متکوّن بشود. اول باید بخار در فضا حاصل شود و بعد تکوّن این عیون پیدا شود و بعد انتقال پیدا شود تااینکه ﴿فَسُقۡنَٰهُ إِلَىٰ بَلَدٖ مَّيِّتٖ﴾1 اینها بخواهند به آنها برسند و زمین را سرسبز و شاداب کنند. این مسئله در مورد معجزه همینطور که قبلاً عرض کردیم و سلسلۀ علل و حوادث در مورد اعجاز و اینها تحقق پیدا میکند که این سلسلۀ علل به چه کیفیت است؟!
علامه طباطبائی رضوان الله تعالی علیه: اعجاز؛ تسریع در زمان تحقق سلسلۀ علل!
آنچه را که باعث شده است بعضی از بزرگان در بحث اعجاز ـ ریشۀ آن بحث اینجاست ـ قائل به تسریع در تطوّر علل مختلفه برای ایجاد معلول واحد شدهاند همین مطلب است یعنی مرحوم علامه طباطبائی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ قائل به این هستند: از آنجایی که ممکنات در وجود خود صرفنظر از امکان ذاتی احتیاجی به علل معدّه از شرایط و مقارنات و مصاحبات دارند، بنابراین اگر بخواهد یک امر عینی خارجی در خارج تحقق پیدا کند قطعاً باید آن سلسلۀ علل هم در خارج تحقق پیدا کند منتها بهنحو بسیار سریع! پس در اعجاز چیزی جز تسریع در زمان نیست! ولی کل آن سلسلۀ علل همانطوریکه در خارج وجود دارند، اینهم باید در خارج تحقق پیدا کند.
- . سوره فاطر (35) آیه 9. امام شناسی، ج 5، ص 137:
«و بنابراین ما آن ابر را به مکان مرده (و بىآب و علف) سوق مىدهیم.»
- . سوره فاطر (35) آیه 9. امام شناسی، ج 5، ص 137: