جعل و تعلق افاضه به ماهیت و وجود

درس چهارصد و هشتاد و دوم

بحث راجع به تعلق افاضه یا اضافۀ اشراقیه به ماهیت

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم¹

جعل و تعلق افاضه یا اضافۀ اشراقیه به ماهیت

بحث راجع به جعل و تعلق افاضه یا اضافۀ اشراقیه به ماهیت چه تعلق بسیط یا تعلق مرکب بود. عرض شد نسبت به مسئلۀ جعل ـ حالا در اینجا مقداری از روی کتاب هم می‌خوانیم همان‌طوری‌که یک مقداری گفتیم ـ مطلب خیلی هست و دامنه‌اش هم ماشاءالله زیاد است و باید راجع به کیفیت این تعلق صحبت بشود. مرحوم آخوند ابتدئاً جعل را دو قسم تصور کردند که یکی جعل بسیط و یکی هم جعل مرکب است. در جعل بسیط همان نفس شیء وجود عینی و خارجی پیدا می‌کند اما در جعل مرکب اضافۀ بر آن خود نفس شیء حالتی از حالات بر این شیء عارض و طاری می‌شود. این جعل، جعل مرکب است مثلاً زید عالم شود این جعل، جعل مرکب است. عروض علم بر زید و صیرورته عالماً، عروض کتابت بر زید و صیرورته کاتباً، عروض أکل بر زید و صیرورته آکلاً عروض این عوارض متفاوته و مختلفه، چه عوارض ذاتی یا عوارض خارجی و غیر ذاتی بر نفس آن شیء طبعاً با غمض عین و صرف‌نظر از خود موضوع در اینجا تحقق پیدا می‌کند. وقتی که می‌گویید: کانَ زیدٌ قائماً مقصودتان وجود زید نیست بلکه مقصود قیام است و باز مقصود، نفس القیام نیست بلکه انتساب قیام به زید است. بعضی‌ها در باب تصور و تصدیق مطرح می‌کنند که نسبت احتیاجی به جعل بین موضوع و محمول در باب تصدیق ندارد. شکی نیست در اینکه تصور و تصدیق هردوی اینها دو نحوه ادراک هستند و جزو کیفیات نفسانیه هستند. تصور عبارت از ادراک نفس الشیء است و تصدیق عبارت از ادراک نسبت بین دو شیء است و این ادراک نسبت بین دو شیء به‌نحو جزم به‌نحوی‌که صیرورةُ الموضوعِ مَحمولاً به این نحو این را تصدیق می‌گویند.