تبیین حقیقت جعل بسیط و جعل مرکب

آن کیفیت جعل که به موجودات تعلق گرفته است آن کیفیت تمام اینها و صورش در علم عنائی حق قبلاً مترسم بود. حالا یا این صور بود و بعداً پیدا شد یا به نفس ارتسام صورت، صورت تحقق خارجی به خود گرفت. خب طبعاً بحث تا اینجا که رسید رفقا می‌توانند بحث را حلاجی کنند که کدام‌یک از دو مبنا صحیح است و کدام دور از حقیقت و مخالف با مبانی و ادله است.

فرق موضوع خارجی با صورت

جعل مرکب همان اتصاف موضوع به وصف

بنابراین همان‌طوری‌که مرحوم آخوند می‌فرمایند، وقتی که صورت وصف در علم عنائی حق مرتسم است، گرچه به نفس ارتسامِ آن صورت، وجود خارجی برای موضوع به اتصاف موضوع به این صورت تحقق پیدا می‌کند ولی بالأخره موضوع خارجی با صورت فرق می‌کند! موضوع خارجی به جای خود، این صورت هم به جای خود بعد می‌آید می‌چسبد. موضوع خارجی رنگش سفید است بعداً دیدیم که جاعل آمد یک رنگ قرمز به آن داد. این موضوع به حال خود بعد جاعل می‌آید این را عوض می‌کند و برمی‌دارد از نظر کم این را نصفش می‌کند، رنگش را تغییر دهد، کتاب را مثلث درست می‌کند، ذوزنقه درست می‌کند، کیفش را تغییر می‌دهد، مطالبی که در این کتاب است را می‌آید عوض می‌کند درحالی‌که موضوع برای همه تغییرات و تحولات که خود کتاب است به حال خود محفوظ است. اتصاف موضوع به وصف این عبارت از همان جعل مرکب است.

البته به نظرم رسید که این بحث را از خارج بگویم اما گفتم اگر بخواهیم از روی متن هم بخوانیم بهتر است.

فصل (1) .

فی تحریر محلِ النِّزاعِ و تحَدیدِ حریمِ الخِلافِ فی الجعلِ و حکایةِ القولِ فی ذلکَ‌.²

در تحریر محل نزاع و تحدید حریم خلاف در جعل که محل نزاع در جعل چیست.