کیفیت جعل و تعلق اراده الهی به اشیاء
تحلیل تفاوت دیدگاه اصالت وجود و اصالت ماهیت در خلقت
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت جعل و تعلق اراده و مشیت الهی به پدیدههای عالم میپردازند. بحث با این پرسش بنیادین آغاز میشود که اراده پروردگار در مقام ایجاد، به چه چیزی تعلق میگیرد؛ چراکه پیش از تعلق اراده، اشیاء وجود خارجی نداشتهاند و پس از آن، پدیدهای حادث شده است. در ادامه، با بهرهگیری از مثالهای ملموس ذهنی، تفاوت میان «طرد عدم» و «ایجاد وجود» بررسی شده و چالشهای عقلیِ پیش روی قائلین به اصالت وجود و اصالت ماهیت در تبیین کیفیت جعل واکاوی میشود. استاد با نقد دیدگاههای رایج، به این نتیجه میرسند که چگونه اصالت ماهویها برای فرار از محذوراتی همچون «تحصیل حاصل» و «عدم سنخیت بین علت و معلول»، جعل را به ماهیت نسبت میدهند. این جلسه در واقع مقدمهای برای ورود به مباحث عمیقتر در تبیین کیفیت افاضه و اضافه اشراقیه حقتعالی به موجودات است.
مرتب سازی:
کیفیت جعل و تعلق اراده الهی به اشیاء
1درس چهارصد و هشتاد و ششم
جعل در کلام اصالة الماهویها و اصالة الوجودیها (1)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
جعل عبارةٌ أُخرای اراده و مشیت
کلام در کیفیت جعل بود. عرض شد جعل عبارةٌ أُخرای اراده و مشیت است و با این عبارت بهتر آن معنایش بهدست میآید و قابل ادراک بیشتر است. صحبت در این است که این اراده و مشیت از علت و از فاعل، از مبدأ اعلیٰ در ایجاد متکثرات، چه مبدعات و چه متکوّنات، ماده و مجرد، این اراده و مشیت پروردگار به چه چیزی تعلق گرفته است؟! در جلسۀ گذشته عرض شد که شکی نیست که این اشیاء قبل از ارادۀ پروردگار وجود خارجی نداشتند والاّ لازم میآید قِدَم ذاتی به تعدد متکثرات خارجی در قبال قدم ذاتی حضرت حق و مبدأ اعلی.
بنابراین قبل از تعلق ارادۀ پروردگار، ماهیتی ـ چه ماهیت مجرد و یا ماهیت غیر مجرده ـ در عالم خارج و در عالم اعیان تحقق نداشت. حالا که تحقق پیدا میکند و ما اشیاء خارجی را مشاهده میکنیم مشخص میشود برای ما که یک پدیدهای و یک امری حادث شده است که این امر [قبلاً] نبوده و شکی نداریم که این امر یا از لحاظ قاعدۀ اصالة الوجود باید بررسی بشود یا بهلحاظ مکتب و قول به اصالة الماهیه [باید بررسی شود] چون آنچه که در عالم خارج و در عالم اعیان تحقق دارد یا وجود است یا ماهیات است. ارادۀ پروردگار چه چیزی را بهوجود آورده است که نبوده است؟! چون اینها که نبودند. این کتابی که الآن در جلوی ما هست شاید این کتاب بیست سال پیش وجود خارجی نداشت. اگر تاریخ چاپش را نگاه کنیم مثلاً چاپ این کتاب مربوط به ده سال پیش است، مربوط به دوازده سال پیش است و قبلاً این کتاب نبود و وجود خارجی نداشت بعد این کتاب وجود خارجی پیدا میکند.
بررسی کیفیت تعلق اضافۀ اشراقیه و افاضه از ناحیۀ حضرت حق نسبت به اشیاء خارجی