کیفیت جعل و تعلق اراده الهی به اشیاء

ذهن و نفس خالق انسانی خلاّق صور متخیله و متوهمه

ذهن خالق انسانی و نفس خالق و فاعل انسانی خلاّق صور متخیله و متوهمه است. خودش خلق می‌کند و با خلق هر صورت، عدم آن صورت طرد می‌شود نه‌اینکه عدم تبدیل می‌شود. حالا اشیائی که در خارج خلق شدند و اضافۀ پروردگار بِالإشراق تعلق به خلق اینها گرفت به چه تعلق گرفت؟! آیا به عدم اینها تعلق گرفت؟! عدم که چیزی نیست. وقتی که اینها خلق شدند آن عدم اینها ازبین رفت. با خلق زید عدم زید که تا دیروز بود، آن عدم دیگر خداحافظی کرد. با به دنیا آمدن جناب زید در امروز، آن عدمی که تا امروز بود دیگر از امروز به بعد نیست. نه‌اینکه آن عدم تبدیل به زید شد. پس ارادۀ پروردگار در خلق زید به عدم تعلق نگرفت بلکه به خود صورت خارجی تعلق گرفت. صورت زید ـ کُن؛ باش ـ در خارج تحقق پیدا می‌کند و وقتی که در خارج تحقق پیدا کرد به آن علم عنائی خود حق که آن علم اجمالی در ذات حق بود وقتی که به آن صورت اراده تعلق پیدا کرد این زید در خارج تحقق پیدا کرد. پس ارادۀ پروردگار به چه چیزی تعلق گرفته است؟! خدا چه‌کار کرده است؟! چه امری از پروردگار صادر شده است که ما الآن زید را می‌بینیم؟! چه امری از پروردگار صادر شده است؟! چه مشیّتی از پروردگار صادر شده است؟! آن فوت کوزه‌گری که خدا به‌کار برد، آن لِمّ قضیه که با آن لِمّ الآن شما زید را می‌بینید، آن لِمّ در کجاست؟

از صحبت‌های گذشته این استفاده را می‌کنیم که باید آن ارادۀ پروردگار و آن مشیت پروردگار نسبت به امر موجود باشد یا باید نسبت به امری که موجود نیست، نه عدم. اگر نسبت به امر موجود هست خب موجود را که نمی‌‌شود موجود کرد چون تحصیل حاصل است. عدم را که نمی‌‌شود به وجود برگرداند، بحث عدم را کردیم هیچ قابل تغییر نیست. عدم چیزی نیست که [ارادۀ] خدا تعلق به عدم بگیرد و آن عدم را به وجود برگرداند. چون عدم که قابل تغییروتحول نیست، عدم چیزی نیست که بخواهد اراده به آن تعلق بگیرد. اگر ما قائل به اصالت وجود هستیم و ماهیت را امر عدمی می‌دانیم پس اراده به ماهیت نمی‌تواند تعلق بگیرد، باید اراده به وجود تعلق بگیرد. خب وجود که هست پس چه چیزی تغییر پیدا می‌کند؟! مگر ما قائل به اصالت وجود نیستیم؟! مگر وجود اصل نیست؟! مگر پروردگار مبدأ وجود نیست؟! مگر وجود حق وجود بسیط نیست؟! مگر وجود مجرد نیست؟! مگر وجود لایتناهی و مطلق نیست؟! خب آن ارادۀ پروردگار می‌خواهد این وجود را چه‌کار کند؟! می‌خواهد این وجود را وجود بدهد؟! خب خودش هست دیگر. خب کاری نمی‌تواند بکند. مثل این کتاب که خلق شده آدم بخواهد این کتاب را خلق کند. این کتاب چاپ شده و از صحافی هم درآمد، وقتی که از صحافی درآمد دوباره نمی‌‌شود که در صحافی برود. تا قبل از اینکه در صحافی برود اوراق بود و آن صحّاف آمد این اوراق را در کنار هم قرار داد و چسب زد و جلد گذاشت و از صحافی درآورد و جناب آقای شیخ علی این را از کتاب‌فروشی خرید. دیگر اینکه موجود شد دوباره به وجود ثانی برنمی‌گردد چون درآمد و تحصیل حاصل است.