تبیین حقیقت معلولیت وجود و ماهیت

ببینید اصلاً چطور همه چیز را خلط کردند و متوجه نشدند که اصلاً وجود سخونت با وجود برودت فرق می‌کند! گرچه هردو وجود است ولی به‌لحاظ متعلق آن‌هم فرق می‌کند! سبزی آش با سبزی پلو و سبزی خوردن سه‌تا است گرچه اول همه سبزی است ولی آن آشی که بعد آمده می‌آید و این سبزی را از آن نوع دیگرش متمایز می‌کند. آن خوردن که بعد آن هست می‌آید نوع این سبزی را بیان می‌کند. چون حالا اول آن سبزی است پس همۀ سبزی‌ها از آش و خوردن و شله‌قلمکار و از این چیزهای دیگر باید یکی باشد؟!

فإذا کانَ المتوقفُ عَلى الغیرِ هو الماهیةُ و کلُّ ما یَتوقَّفُ عَلى الغیرِ یَستدعی سبباً فالسببُ سببٌ لِلماهیةِ لا لِلوجودِ فَعلةُ الممکناتِ لَیست عِلةَ وجودِها فقط بَل عِلةٌ لِماهیاتِها أو َلهما مَعاً.

وقتی که متوقف بر غیر همان ماهیت باشد و هر چیزی که متوقف بر غیر است علت می‌خواهد پس سبب، سبب ماهیت است [نه وجود] پس جعل به ماهیت تعلق می‌گیرد. علت ممکنات فقط علت وجودش نیست بلکه علت ماهیات است یااینکه خیلی ما تنازل کنیم یک نصیبی هم به اصالة الوجودی‌ها بدهیم می‌گوییم که آقا جعل به هردو تعلق گرفت؛ هم به وجود اشیاء و هم به ماهیت اشیاء! این خیلی دیگر عالی می‌شود! این دیگر از آن چرندهای خیلی عالی است!

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد