مهار نفس در مسئولیت‌های اجتماعی

در وهلۀ اول باید از این مسائل و قضایا دور باشد و خودش را در معرض قرار ندهد و وقتی که بالضروره و به‌واسطۀ تکلیفی در چنین ظروفی قرار گرفت آن‌وقت از صبح تا شب دائماً باید ذکر و فکرش همان توسل و اتکاء به ولایت و توحید باشد و مواظب باشد که خلاصه این چرخ دوار همیشه بر یک منوال نمی‌چرخد و مواردی پیش می‌آید که انسان یک‌به‌یک آن ارزش‌های خود را ازدست خواهد داد. اول نسبت به مسئله یک نوع واکنش نشان می‌دهد و یک ماه دیگر که گذشت می‌بیند واکنشش تغییر کرده است، اگر بعد از یک ماه همان واکنش را نشان داد معلوم می‌شود که حالا می‌شود روی او حساب کرد والاّ حال خودش را ببیند و مقایسه کند. هر هفته حال خودش را نسبت به هفتۀ قبل مقایسه کند و اجازه ندهد [تا ماه بیاید]، ببیند که الآن نسبت به این جریانی که پیش آمده است قضاوتش چطور است؟ هفتۀ قبل، قبل از اینکه بیاید چطور بود. اگر دید در نفسش هیچ فرق نکرده است ادامه دهد [ولی] اگر دید فرق کرده است خلاصه باید پاتک‌های مناسب را نسبت به برگشتن آن وضعیت سابق بزند و انسان نباید خیال کند که مسئله فقط به یک نحو است، نه! هر کسی در هر وضعیتی که دارد [فرق می‌کند]. بیشتر اینها در مواردی پیدا می‌شود که به انسان مسئولیتی داده شود حالا یا تدریس باشد یا اقامۀ جماعت باشد یااینکه مسئولیت کاری باشد. این مسائل در چنین ظروفی برای انسان حاصل می‌شود که حال انسان نسبت به موارد فرق می‌کند و ﴿وَمَآ أُبَرِّئُ نَفۡسِيٓ إِنَّ ٱلنَّفۡسَ لَأَمَّارَةُۢ بِٱلسُّوٓءِ﴾.¹

تلمیذ: [چگونه درصورت مبتلا شدن به این مسائل انسان خودش را از آن خارج کند؟]

استاد: بله، در چنین مواردی که انسان باید چنین وضعیتی را احساس کند باید نسبت به واقعیت و حقیقت و اهمیت مسئله دقت کند و فکر کند و خودش را در جای و مکان افراد دیگر قرار دهد و به همان مبانی و مسائلی برگردد که آن مسائل برای او صددرصد به‌طور متیقن قابل پذیرش و قبول بود و همان‌ها را در خودش متحقق کند. فرض کند که خود از این قضیه بیرون است، اگر احساس می‌کند که این ریاست و مسئولیتی که به او داده شده است برای او چنین حالی را پیش می‌آورد، صاف بیاید یک نفر دیگر را به‌ جای خودش بگذارد و بگوید که از امروز تحت اوامر این شخص [باشید] و خودش هم باید در تحت اوامر آن [شخص برود]، نه‌اینکه خودش را کنار بکشد، نه! اگر احساس می‌کند که الآن نفسش به‌واسطۀ این مسئولیتی که به او دادند دیگر برای او مشکل است که کنار برود ...، مضافاً ممکن است که در چنین مجالی همه در یک حد نباشند، رقیب در همان ظرفی حضور دارد که این [شخص] هم در آن ظرف‌ هست، زود [مسئولیت را] بسپرد! آقا شما از فردا این کار را باید انجام بدهی و من هم آن چیزی را انجام می‌دهم که شما بگویید. نه‌اینکه بگوید که حالا رها کن! آن [شخص] خودش انجام بدهد، به ما که کسی حرف نزده است و آقا به ما که چیزی نگفته است پس ما کار خودمان را انجام دهیم، نه! این [شخص] خودش باید متوجه باشد بر اینکه چه زمینه‌ای برای او بهتر است که نفس به‌واسطۀ آن زمینه سرکوب شود.