حقیقت جعل و صیرورت در فلسفه اسلامی

تلمیذ:...

استاد: والله دل ما را که تا حالا ندیده یا هنوز قسمت نشده است! این مسائل بدون جهت شهودی برای انسان آن‌طور که بایدوشاید باز نمی‌شود. مطالب خیلی مطالب بالایی است ولی خب بالأخره مسئلۀ مشهود است.

آثار انعزال از مردم

تلمیذ:... این ظاهراً مرحوم آخوند وارد بحث شده ولی بحث نهایی آن در عرفان هست و مسئلۀ عرفانی است.

استاد: درست است ولیکن خب مرحوم آخوند گرچه مقام بالایی داشت، خیلی از نظر روحی و حالات نفسانی هم خیلی حالات خوبی داشت، مشاهدات و مکاشفات داشت و خود ایشان در یک عبارتی من دیدم ـ [نمی‌دانم] در کدام کتاب بود ـ که من اینها را به‌واسطۀ انعزال از خلق به‌دست آوردم.

تلمیذ: کهک رفته بود!

استاد: بله. مطرود شده بود و اینها. می‌گفت که من این حالات و این مکاشفات را به‌واسطۀ انعزال از مردم [به‌دست آورده‌ام]. این قضیۀ انعزال خیلی عجیب است! آخر شما ببینید مردم چه می‌گویند و حرف‌های مردم چیست؟ سطح فکر مردم و صحبت‌هایشان چیست؟ تمام به توهمات و تخیلات و صور جزئیه، مدام به صور جزئیه می‌گذرد! نفت گران شد، بنزین ارزان شد، سبزی گران شد، آجر این‌طور شد، قیمت زمین بالا رفت و قیمت آسمان پایین آمد! همین چیزها! تمام همین است!

پرداختن به صور جزئیه مانع رسیدن به تجرد

یک فردی که می‌خواهد به تجرد برسد نباید فکر و ذهن خودش را صرف صور جزئی کند این صور جزئیه انسان را از مرتبۀ تجرد به پایین نزول می‌دهد! شما یک صفحه اسفار مطالعه کنید، دوتا روایت از امام صادق علیه‌السّلام مطالعه کنید، یک روایت از امام رضا علیه‌السّلام مطالعه کنید و در آن دقت کنید، حالتان را ببینید، بعد یک صفحه روزنامه بخوانید و آن‌وقت حالتان را مقایسه کنید، چقدر تفاوت دارد! یک روایت از امام، یک روایت اخلاقی، نه حالا روایت‌های مربوط به [فقه و] اینها خب آنها هم نور دارد ولکن روایات اخلاقی، فلسفی، عرفانی و روایت‌های مسائل اعتقادی که از ائمه آمده است.