تبیین حقیقت جعل و افاده وجود در کلام بهمنیار

درس پانصد و پنجاه و دوم

بررسی کلام بهمنیار در کیفیت افادۀ وجود (1)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

قالَ بَهمَنیار فی کتابِ التَّحصیلِ الفاعلُ إذا أفادَ الوجودَ فَإنَّه یوجبُ الوجود و إفادةُ الوجودِ هی إفادةُ حقیقتهِ لا إفادةُ وجودِه فَإنَّ لِلوجودِ حَقیقةً و ماهیةً.¹

مطلب جناب بهمنیار را مرحوم آخوند می‌فرمایند که این مسئله با همان چیزی که مورد نظر است تطبیق می‌کند ایشان در کتاب تحصیل خود که بسیار کتاب خوب و مفیدی است و خیلی هم مطالبش دقیق است [آورده است]. من یک وقتی در بحث‌های چیز گاهی نگاه می‌کنم! آن وقتی که شفا می‌خواندیم من آن زمان کتاب تحصیل را مطالعه می‌کردم و خیلی کتاب دقیقی است. دیروز گفتم که به نظرم تعجب است که چطور گاهی اوقات مثلاً بعضی از عبارت‌هایی در این هست که به نظر من از عبارت‌های بوعلی هم دقیق‌تر است با آن که او شاگرد بوعلی بوده ولی نفس او چطور بوده که ظاهراً روشن‌تر و صاف‌تر بوده و مطالب را خیلی واضح‌تر و دقیق‌تر بیان می‌کند.

تفاوت ایجاب و ایجاد وجود

الفاعلُ إذا أفادَ الوجودَ ... ایشان می‌فرمایند که فاعل وقتی که وجود را افاده می‌کند، همان وجود را ایجاب می‌کند نه‌اینکه بخواهد او را حمل بر ماهیت کند یعنی وجود را افاده نمی‌کند وجود را به‌وجود نمی‌آورد، وجود را ایجاب می‌کند! ایجاب وجود با ایجاد وجود دوتا است؛ ایجاد وجود این است که یک مسئله‌ای در عالم تقرر مفروض باشد آن مفروض را به منصۀ ظهور دربیاورند این را ایجاب می‌گویند یعنی همان وجود هست، آن را ظهور می‌بخشد و ظهور را عوض می‌کند؛ قبلاً ظهور، اطلاقی بود بعد حالا عوض می‌کند. ظهورِ معنا بود آن ظهور را به صورت مبدل می‌کند. در خواب دیدید گاهی اوقات در خواب انسان شیر می‌خورد می‌گویند که حکایت از علم است! در آب شنا می‌کند می‌گویند که حکایت رحمت است! فلان چیز به‌دست می‌آورد می‌گویند که رزق او زیاد می‌شود و دنیایش [آباد] می‌شود! مسائل و چیزهای مختلفی که انسان در خواب می‌بیند؛ صورت حیوان و امثال‌ذلک همۀ اینها معانی خاص به خودش را دارد. درحالی‌که علم صورت ندارد ولی شما این شیری را که دارید می‌خورید صورت دارد!