ضابطه اختلاف تشکیکی در فلسفه

جنس و فصل نداشتن حقیقت وجود

مرحوم آخوند مى‌فرمایند که در مسئلۀ ذات و ذاتیات قبلاً صحبت شد که حقیقت وجود، نه جنس دارد و نه فصل؛ یعنى وقتى که می‌خواهیم به مسئلۀ وجود نگاه کنیم وجود حقیقتى است که این حقیقت داراى افراد و تعینات خارجى است و هرکدام از این تعینات خارجى نفس هویت وجود را تشکیل مى‌دهد و آن خود اصل وجود است که به ظهور مظاهر مختلف درمى‌آید و آن حد و شکلى که در خارج، هویت خارجی را به‌وجود مى‌آورد، آن حد امر زائد بر این حقیقت نیست که یک مسئلۀ روشن است.

بنابراین اینکه ما بگوییم که خود وجود در خارج داراى مرتبۀ اقدمیت یا داراى اولویت وامثال‌ذلک است، این مسئله محلّ اشکال و ایراد است زیرا وقتى که ما خود وجود را حقیقتى بدانیم که آن حقیقت عبارت از همان‌ هویت مسئلۀ خارجیه است بنابراین به هر چیزى که در خارج محقق این مفهوم هست به همان «وجود» اطلاق مى‌شود. حالا فرض کنید یک شیء یا هویتى سهم بیشترى از این وجود دارد که این نسبت به صدق وجود بر او دخالتى ندارد.

وجود؛ «بودن و هستی»

وجود عبارت است از حقیقتى که مفهمومى است. البته اگر بخواهیم این مسئله را به فارسى برگردانیم به معنای «بودن و هستی» است. تفاوتى در این قضیه ندارد که این مفهوم به چه عنوان صدق مى‌کند یا نه، به همان عنوان خارجى.

صدق بیشتر وجود بر شیء نزدیک‌تر به مرتبۀ تجرد

البته همان‌طوری‌که درنظر رفقا باشد در جلسات قبل عرض شد که اشدیت و اضعفیت صدق وجود و مفهوم بر شیء خارجى به‌لحاظ مرتبۀ عرضیه نیست بلکه به‌لحاظ مرتبۀ طولیه است یعنى هرچه که وجود از نقطه‌نظر قرب به مرتبۀ تجرد نزدیک‌تر باشد، آنجا مفهوم صدق وجود بر او بیشتر خواهد بود ولى در مرتبۀ عرضیت که در یک مرتبه هست این وجود در آنجا صادق نیست که حالا فرض کنید جسمى است مثل یک فنجان و یا یک درخت. این مطلب به این معنا نیست که مفهوم وجود بر آن درخت بیشتر صادق است تا مفهوم وجود بر این؛ یعنی وقتى که شما مى‌گویید: فنجان هست، همان میزان از معرفت در ذهن شما مى‌آید که شما بگویید: درخت هست. درخت از فنجان بزرگ‌تر است ولى بحث صدق وجود بر او [جدا است چون] دو مطلب است.