ماهیت و کیفیت ثبوت آن در مراتب وجود

دارای شکل نبودن وجود در ذات باری، فی‌حدّنفسه

وجود در ذات باری فی‌حدّنفسه و فی‌حدّذاته دارای شکل نیست ولی آن وجود باری که به شکل درمی‌آید آیا آن وجود باری همراه با این شکل هست یا نیست؟ مثل نار که اگر بگویید: نیست. این شرکٌ و کفرٌ و چیزهای دیگر می‌شود که وجود استقلالی دارند. اگر آن وجود باری که همان ذات باری است و همان وجود لا حد و لا رسم هم باید در مرتبۀ پایین باشد پس تشکیک در وجود در اینجا با عدم تشکیک یکسان خواهد بود. چه فرق می‌کند که مرتبۀ تشکیکی به‌واسطۀ مقام ابراز و اظهار تحقق پیدا بکند یا نکند؟! اگر خدا از اول مقام احدیت را داشت و به مقام واحدیت متغیر نمی‌شد آیا در آنجا تشکیک بود؟! آیا در آنجا ماهیت بود؟! آیا در آنجا «کان الله و لم یکن معه شیء»¹ بود؟! آیا در آنجا اصلاً رنگ بود؟! آیا لون بود؟! هیچ چیز و مسئله‌ای نبود. خدا که رنگ ندارد و رنگ خدا که قرمز، سبز، سفید و آبی نیست مثل آبی و قرمز از [رنگ این تیم‌های] فوتبال‌ می‌گویند. خدا که آنجا طرفدار این تیم‌های ایرلند و اینها که نیست بیاید لباس رنگی بپوشد!! آنجا اصلاً رنگی وجود ندارد. ـ این مملکت را با چه چیزهایی سرگرم کرده‌اند!! ـ خدا که در آنجا رنگ و طعم ندارد. در ذات باری که طعم نیست، تلخی نیست، شوری نیست، شیرینی نیست، ترشی نیست، حموضت نیست، حلاوت نیست، مرارت نیست، اسودیت نیست، ابیضیت نیست، کم نیست، مقدار نیست و کیف نیست هیچ چیزی در آن ذات باری نیست.

حالا در اینجا [اینها] هست؛ الآن در اینجا این اسود است، این احمر می‌شود، این ابیض می‌شود. حالا آنچه که در اینجا هست آیا این مستقل از اوست؟ یا [باید] بله [بگویید] یا نه [بگویید]. اگر بگویید که مستقل از اوست پس این انقطاع فیض است پس این وجود درقبال وجود باری در اینجا تحقق پیدا کرده است و هو کفرٌ. اگر مستقل از او نیست این عدم استقلال به چه واسطه است؟ می‌گویند که فیض پروردگار [است]. ما معنای فیض را نمی‌فهمیم چیست؟ [می‌گویند که] آقا فیض خدا، ارادۀ خدا، عنایت خدا و قدرت خدا است. اینها همه درست است ولی آن رشته و حبل و واسطۀ ظهور و بروز این، آن حبل چیست؟ اسمش را چه می‌گذارند؟ هان!