ماهیت و کیفیت ثبوت آن در مراتب وجود

این‌هم از چیزهایی بود که بیچاره را بارش کرد و بعد هم آخر گفت که دیگر زیادی هم باعث تصدی اوقات آن بزرگوار است! اگر قرار باشد که چشم ما از غیب کور شده باشد خدا کورترش بگرداند!² اگر مرحوم آشیخ محمدحسین در مسئلۀ علیت و خیلی مطالب دیگر در مسئلۀ قوه و فعل و علیت تأمل بیشتری می‌کرد [این اشکالات حل می‌شد]. عرض کردم که فلسفه به تمام مسائل عرفان نظری می‌رسد و هیچ تفاوتی از این نقطه‌نظر ندارد الاّ اینکه آنها با شهود تحقق پیدا می‌کند و این با تعقل و مقدمات فلسفی و برهانی تحقق پیدا می‌کند. منتها بحث در این است که چطور این مطلب و حقیقت مسئله را ادراک بکنیم؟ یک وقتی ادراک ما از مسائل فلسفی تقلیدی نباشد. انسان به این کیفیت می‌تواند به آن مطالب برسد.

تشکیک وجود؛ همان ظهور و بروز مراتب مختلفۀ وجود با حفظ آن اصل و مبدأ

پس مسئلۀ تشکیک در وجود یک مسئلۀ واقعی است که آن مسئله عبارت از همان ظهور و بروز مراتب مختلفۀ وجود با حفظ آن اصل و مبدأ است.

تلمیذ: در همین قضیۀ‌ دیدن عکس در ماه حدوداً بیست سال پیش یک کتابی خواندم یا روزنامه بود که در بحرین نسبت به آقای خوئی خیلی مشهور است. اواخر عمر آقای خوئی بود که در بحرین خیلی شایع شده بود مانند همان که در ایران بود که عکس آقای خوئی را در ماه [دیدند]. در یک کتابی یادم هست که شایعه‌ای بین شیعیان بحرین شده بود. در هر کشوری این هست.

استاد: بله، ...

تلمیذ: مرحوم آقای قاضی گنجینۀ دانشمندان را به ایران آورد.

استاد: یعنی به‌عنوان یک واقعیت بود؟

تلمیذ: بله، که من خودم باورم نشد [ولی وقتی نگاه کردم دیدم همین است] ...

استاد: پس او هم دید! علی الإسلام السّلام! کجاست که ما هم ببینیم؟! من کجا که من بگویم احوالات که