ماهیت و تفسیر آن در فلسفه اسلامی

بنابراین در اینجا جوابی که آورده می‌شود باید جواب ماهیت باشد زیرا شیء به‌عنوان یک عرض عام بر همۀ اشیاء به یک نحو، صادق است؛ هم بر اشیایی که دارای ماهیات هستند و هم بر ذات باری. لذا دربارۀ ذات باری هم داریم «شیءٌ لا کالأشیاء»¹ یعنی آن چیزی که ما یُشاء مورد خواست و توجه و اشاره است. ﴿أَلَآ إِنَّ ٱللَهَ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ﴾² داریم اشاره می‌کنیم، به امر اعتباری که اشاره نمی‌کنیم بلکه به امر حقیقی اشاره می‌کنیم. آن امر حقیقی که ماهیت ندارد.

شیئیت پرودگار عبارت از همان وجود متشخص

پس شیئیت پروردگار به چیست؟ شیئیت پرودگار عبارت از همان وجود متشخص است منتها آن وجود متشخص وجودی است که حد و مرز با سایر تشخصات ندارد. وجود ما حد و مرز دارد؛ الآن این لیوان یک وجود متشخص است و حد و مرزش این است که او را از بقیه جدا کرده است. هیچ‌وقت این لیوان کتاب نخواهد شد. بین لیوان و کتاب مرز وجود دارد، یعنی حدود و وجود او محدود به همین دایرۀ خاص و به همین چند سانت است و وجود کتاب به همین کیفیت و خصوصیاتی که مشاهده می‌کنید محدود است. برای خریدن لیوان به کتابفروشی نمی‌روید و به‌جای لیوان کتاب نمی‌خرید، این به‌خاطر متشخصات است. آن زنی که نه فلسفه خوانده و نه از این مطالب گیج کنندۀ ما اطلاع دارد و می‌خواهد زنبیل بخرد به قصابی نمی‌رود. او می‌داند که زنبیل در بازار پلاستیک‌فروش‌ها و سیم‌فروش‌ها هست و آنچه در قصابی هست گوشت است! البته بعضی‌ها وجود دارند! می‌گویند که به دکان الکترونیکی رفته و می‌گوید: نفت دارید؟ گفتند که اینجا الکتریکی است، گفت: کاسب باید جنسش جور باشد! بعضی‌ها این‌طوری هستند! اینکه می‌گویم شوخی نیست، اتفاق افتاده است! مردم معمولاً این‌طور فکر می‌کنند که برای هر ماهیتی یک تشخص خاص خودش موجود است.

باعثِ فرق بین شیء و سایر اشیاء