
ماهیت و نسبت آن با اوصاف وجودی
تحلیل جایگاه ماهیت در مرتبه ذات و تفاوت آن با وجود
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق جایگاه «ماهیت» در مرتبه ذات و تفاوت آن با اوصاف وجودی میپردازند. بحث با بررسی این نکته آغاز میشود که ماهیت در مرتبه ذات، نسبت به اوصاف وجودی «لا اقتضاء» است و برخلاف موجودات، در این مرتبه، قاعدۀ تناقض به معنای مصطلح جاری نیست. ایشان با تفکیک میان «ماهیت به شرط وجود» و «ماهیت مِن حیث هی»، توضیح میدهند که چگونه سلب اوصاف از ماهیت، به معنای رفع مقید است نه سلبِ خودِ ذات. در ادامه، با نقد برخی برداشتهای ادبی و عرفانی پیرامون تذکیر و تأنیث در عوالم وجود، به تبیین حقیقتِ «روح» و «نفس» پرداخته و تأکید میکنند که حقایقِ عالیه، فراتر از این اعتبارات صوری هستند. در نهایت، با اشاره به جایگاه ولایتِ اطلاقی ائمه اطهار، بر ضرورتِ عبور از نگاههای محدودِ صوری در توسل و زیارت تأکید شده و حقیقتِ فاعلیت در عالم هستی تبیین میگردد.
ماهیت و نسبت آن با اوصاف وجودی
10تلمیذ: زمانى كه حضرت زهرا سلاماللهعلیها میآید میگویند که سرها را پایین بیندازید، این براى چیست؟
استاد: بهجهت مقام جلال و عظمت است نه زن بودن! لذا داریم كه در حال احتضار پنج تن بالاى سر آن شخص ـ چه مؤمن و چه كافر ـ میآیند و حضور پیدا میکنند و حضرت به راوى میفرمایند كه حضرت زهرا را اسم نبرید كه مردم نمیتوانند بفهمند، «لا یتحملون!»1 [میگویند که] كه چطور حضرت زهرا بااینكه زن هستند بالاى سر محتضر مرد میآیند؟! روایت از امام صادق علیهالسّلام است.
آن بنده خدا به شخصی گفته بود كه میخواهی پیش حضرت رضا علیهالسّلام بروی بگو همشیرۀ شما در قم هست و زن هستند، شما كمكشان كنید كه دعاهایى كه ما میکنیم احتیاج به مساعدت شما دارد که شما هم ایشان را تأیید و كمك كنید و بار ایشان را بردارید! جدی میگویم! بنده خودم در مجلسى بودم كه یكى از آقایان مراجع كه رسالۀ عملیه دارد هم در آنجا بودند و این مطلب را نقل میکردند و ما هم نگاه میکردیم، چه بگوییم؟! آقایى كه هفتاد یا هشتاد سال در حوزۀ علمیه درس همه را رفته است؛ درس آقای بروجردی را رفته و بهعنوان اول مقرّر درس آقاى بروجردى این حرفها را میزند، دیگر باید گفت: و على الإسلام السّلام! ببینید معارف ما بهدست چه كسانى افتاده است! میگوید که بروید به امام رضا علیهالسّلام بگویید که به خواهرش كمك كند! اینها از ولایت و سیطرۀ ولایت چه میفهمند؟! چه درکی دارند؟! چه احساسی دارند؟! واقعاً خیلی عجیب است. آنوقت همین افراد در كنار ضریح میایستند و هایهای گریه میکنند و اگر شخصی از دور نگاه کند میبیند بهبه! چه مقامی! چه تقرب و التجائی! چه توسلی! چه بكائی!
حضرت معصومه كه الآن دیگر زن نیست! الآن از تأنیث و تذكیر بالاتر رفته است و گذشته است و از اینها رد شده است. مگر دعا الآن به شخص حضرت معصومه برمیگردد؟! اصلاً صاحب ولایت و مجری و مدبّر کسی دیگر است! شما حتى در مدینه هم بروید و كنار قبر پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بایستید و التجاء كنید آن کسی كه در این دنیا انجام میدهد پسر اوست و خود او نیست! او این کار را انجام میدهد! از امام رضا علیهالسّلام هم بخواهید و دعا کنید مستجاب میشود ولى آن نفسى كه مستجاب میکند امام رضا است یا امام زمان علیهماالسّلام است؟! امام زمان است. هرجایی [چیزی] بخواهید، آن کسی كه كار انجام میدهد امام زمان است.
- . بحار الأنوار، ج 6، ص 184، با قدری اختلاف.
