
ماهیت و نسبت آن با اوصاف وجودی
تحلیل جایگاه ماهیت در مرتبه ذات و تفاوت آن با وجود
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق جایگاه «ماهیت» در مرتبه ذات و تفاوت آن با اوصاف وجودی میپردازند. بحث با بررسی این نکته آغاز میشود که ماهیت در مرتبه ذات، نسبت به اوصاف وجودی «لا اقتضاء» است و برخلاف موجودات، در این مرتبه، قاعدۀ تناقض به معنای مصطلح جاری نیست. ایشان با تفکیک میان «ماهیت به شرط وجود» و «ماهیت مِن حیث هی»، توضیح میدهند که چگونه سلب اوصاف از ماهیت، به معنای رفع مقید است نه سلبِ خودِ ذات. در ادامه، با نقد برخی برداشتهای ادبی و عرفانی پیرامون تذکیر و تأنیث در عوالم وجود، به تبیین حقیقتِ «روح» و «نفس» پرداخته و تأکید میکنند که حقایقِ عالیه، فراتر از این اعتبارات صوری هستند. در نهایت، با اشاره به جایگاه ولایتِ اطلاقی ائمه اطهار، بر ضرورتِ عبور از نگاههای محدودِ صوری در توسل و زیارت تأکید شده و حقیقتِ فاعلیت در عالم هستی تبیین میگردد.
ماهیت و نسبت آن با اوصاف وجودی
11یک وقت در یکی از این مقالات خواندم که یكى از همین آقایانی که از متولیان حرم حضرت معصومه سلاماللهعلیها است در آنجا مطلبى داشت و نوشته بود كه من حاجتى از امام رضا داشتم و مسئلهای را تقاضا میکردم و برآورده نمیشد تااینكه رفتم و از حضرت معصومه خواستم و برآورده شد. بعداً یک دفعه با شخصى كه ایشان هم در قم هستند برخورد كردم حالا ایشان از مكاشفه بوده یا اطلاعی داشته یا چیزی بوده است میگوید که همۀ حاجات را امام رضا برآورده نمیکند [و بعضی را] به حضرت معصومه ارجاع میکند! این را دلیل میگیرد که باید این حاجت در اینجا مطرح بشود و توسط حضرت معصومه [انجام] بشود درحالیكه هردو اشتباه كردند و اصلاً بحث در مورد امام رضا و حضرت معصومه نیست بلکه بحث امام زمان است! اینكه امام رضا برآورده نمیکند و به حضرت معصومه ارجاع میدهد، اولاً ارجاع به حضرت معصومه یعنی چه؟! معنا ندارد که حضرت، به حضرت معصومه ارجاع دهد!
تلمیذ: ...
استاد: نه، آن بهجهت جنبۀ مظهریت رأفت است اینجا هم ما داریم كه اگر به مادر ما توسل پیدا كنید خدا [مستجاب] میکند1 ولى آن توسل جنبۀ توجه انسان به آن حقیقتى است كه آن حقیقت، سعۀ رحمتی دارد ولى همانطور كه عرض كردم آن فاعلى كه انجام میدهد فقط امام زمان است و بس و شخص دیگرى نیست! این نفسى كه الآن كار انجام میدهد نه پیامبر است، نه امیرالمؤمنین است، نه حضرت زهرا است و نه امام حسن عسکرى علیهمالسّلام بلكه امام زمان است و بس.
تلمیذ: اینکه به شخص دیگری ارجاع میدهند [دلیلش چیست؟!]
استاد: این بهخاطر توجه انسان است چون ما موجود ضعیف هستیم و چون نفس ما یك نفسى است كه صور را مختلف میبیند از نقطهنظر كیفیت توجه در ارجاع به اینها تفاوت میکند مثلاً یكى را بهتر میبینیم و بیشتر مأنوس هستیم و این باعث میشود كه جنبۀ فاعلى ما تقویت شود والاّ برای آنها فرقى نمیکند.
- . بحار الأنوار، ج ۹۹، ص ۲54، با قدری اختلاف.
