ماهیت و نسبت آن با اوصاف وجودی

بنابراین مذكر بودن و مؤنث بودن در عالم نفس و مثال است، وقتى كه نفس در عالم ماده باشد یااینكه بالاتر از او در عالم مثال باشد، در آنجا تذكیر و تأنیث وجود دارد ولی همین‌كه از عالم مثال بالاتر رفت دیگر در آنجا شكل و شمایل حدودیۀ صوریّه برداشته می‌شود و هردوى اینها تبدیل به یك حقیقت واحده می‌شوند، در آنجا دیگر مذكر و مؤنث بودن معنا ندارد. لذا در اینجا اگر قرار باشد انسان كتابى را براى یك فردى از اولیاء الهى كه زن باشد بنویسد، باید بنویسد الروح المجرد نه چون در اینجا زن است بنویسد الروح المجرده.

منظور مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ‌ـ در تألیف این كتاب تعریف شخصیت مثالى و نفسی ایشان در عالم ماده نبود كه بخواهند تأنیث یا تذكیر بیاورند بلكه منظور ایشان اعلائیت و فوقیت مرتبۀ روح بوده است و آن را خواستند كه آن حیثیت ربطیه به مقام فعلیت رسیده و وصولش به مرتبۀ فعلیت، عبور از مراتب تذكیر و تأنیث است و مافوق و تجاوز كردن از مرتبۀ مثال و ملكوت سفلى است و رسیدن به عالم جبروت است كه دیگر در اینجا فقط معنا است و صورت در آنجا راه ندارد و اصلاً نه می‌شود مذكر آورد و نه مؤنث آورد را بیان کنند. براى ذات پروردگار هم نه می‌شود «هو الله» گفت و نه «هى الله»، منتها از باب اینكه بالأخره در مقام ارجاع باید ضمیر برگردد و براى ارجاع و اشارۀ به آن ذات، ضمیر اعلا و اشرف اختیار می‌شود، پس در اینجا هم باید الروح المجرد باشد نه الروح المجرده، تااینكه لحاظ این مسئله در اینجا بشود.

تلمیذ: ...

استاد: یعنی خدا را منفعل کنیم؟! آنها گمان می‌کنند که ملائكه بال دارند و پر می‌زنند و مو دارند و مسائل دیگر! اینها تصورشان این‌گونه است.

تلمیذ: ... فاعلیت را به خودتان منحصر کردید و انفعالیت را به ذات حق!