ماهیت کلی و جزئی در فلسفه و عرفان

فرق امام علیه‌السّلام با سایر مردم

انسان هیچ‌وقت نمی‌تواند خودش را با امام علیه‌السّلام تشبیه کند و با حالات امام نمی‌تواند خود را تشبیه کند، تشبیه ما با امام مثل تشبیه چغندر فروش با بوعلی می‌ماند که هِرّ را از بِرّ تشخیص نمی‌دهد! برای اینکه این مسئلۀ تشبیه حاصل بشود باید در خودمان تغییر و تحولات ایجاد کنیم، حرکت تحوّل‌ نفسی و تبدّل نفسی در خود به‌وجود بیاوریم؛ نفس خود را از عالم حیوانیت بالا بیاوریم، بیاوریم، به یک عالم قدس و عالم طهارت برسانیم، در آنجا که رسیدیم دیگر در آنجا افکار ما، افکار بشری نخواهد بود.

آثار گذشتن نفس از عالم حیوانی

اعمال ما دیگر با سایر اعمال که زائیدۀ غرائض و صفات است تغییر خواهد کرد، نحوۀ خطورات ما با خطورات سایر افراد متفاوت خواهد شد، کیفیت تمرکز ذهن ما با تمرکزهای سایر افراد فرق خواهد کرد، التفات و نگرش ما نسبت به مسائل خارجی با نگرش سایر افراد اختلاف جوهری خواهد داشت و اختلاف، اختلاف ماهوی خواهد شد، نظر ما نسبت به پروردگار و کیفیت معیّت با او، دیگر با سایر افراد از زمین تا آسمان فرق دارد. وقتی که به آنجا رسیدیم آنگاه می‌شود بگوییم که فلانی شبیه است، تقریباً نزدیک است، به آن حریم خود را نزدیک کرده است در زیر سایۀ امام علیه‌السّلام است و در زیر ولایت امام علیه‌السّلام است و بر قلب او اشراق از آن ناحیه خواهد شد. اگر این نحوه شد آن‌وقت تازه می‌توانیم نسبت به آن مقام و موقعیت نظر بدهیم و اظهارنظر کنیم والاّ با علوم و با معلوماتی که ما داریم و با آنچه را که داریم فکر می‌کنیم، این «عنقا شکار کس نشود دام بازگیر»!¹ باید این مسئله را به عهدۀ اهل فن گذاشت و خود را در این وادیه قرار ندهیم و آبروی خود و دیگران را نبریم.

لزوم وجود سنخیت برای انعکاس یک حقیقت در یک تعیّن