مفهوم تشخص و حقیقت صورت ذهنی

توضیحی در باب حقیقت مبهمۀ ذهنیه

این کلی طبیعی می‌شود که دارای حقیقت مبهمۀ ذهنیه است، این حقیقت مبهمۀ ذهنیه یک تشخّصی دارد که همان استنادش به ذهن است و آن قابل سرایت و تسرّی نسبت به افراد دیگر نیست؛ هر شخصی دارای یک صورت ذهنی است و در اینجاست که خیلی از مسائل پیدا می‌شود؛ اینکه می‌گویند: مطالب را خوب بفهمید، و اینکه امیرالمؤمنین علیه‌السلام در جنگ جمل به آن شخص می‌فرماید:

لا یُعرَفُ الحَقُّ بِأقدارِ الرِجال اعرِفِ الحَق تَعرِف أهلَه وَ اعرِفِ الباطِلَ تَعرِف أهلَهُ.¹

به اینجا برمی‌گردد و تمام اشکالات ما به این قضیه که ما آن صورت مبهمۀ ابتدائیۀ ذهنی را آن‌طوری که بایدوشاید انتزاع نکردیم، برمی‌گردد.

ادراک ناقص ما نسبت به اولیاء

صورت ذهنیۀ ما صورت ناقصه است‌، کامله نیست و روی آن فکر و تأمل نکردیم بلکه فقط به عمامۀ بزرگ و ریش دراز نگاه کردیم، فقط به قد و بالای جاذب نگاه کردیم، فقط به بیاوبرو و تبلیغات و پروپاکانت‌ها² نگاه کردیم، فقط به مسائل مختلف نگاه کردیم و آن صورت ذهنیۀ حق و آن واقعیت تقوا در نزد ما آن‌طور که بایدوشاید واقعیت خودش را نیافته است، ادراکی که از اولیاء خدا داریم ادراک ناقص است.

مرحوم آقای بیات که خدا رحمتش کند نقل می‌کرد:

ما با آقای انصاری یک شب زمستان در منزل شخصی که ما را در یکی از شهرها و قصبات اطراف دعوت کرده بود، رفته بودیم و شب را در آنجا بودیم. این شخص نشسته بود، نگاه کردم دیدم این سید اولاد پیغمبر خیلی چهرۀ نورانی دارد پیرمردی بود خیلی نورانی است و خیلی حرف‌های خوبی می‌زد. به‌طوری این نورانی بود که مرا به خودش جذب کرد در این موقع یک‌دفعه آقای انصاری متوجه شدند و ـ خیلی آهسته که او نفهمد ـ یک اشاره‌ای به من کردند و گفتند: این به‌خاطر ترک حیوانی است! یک‌دفعه متحوّل شدم و خلاصه مطلب برای من روشن شد.