تبیین حقیقت تشخص و جزئیت در وجود

مظلومیت خدا

خدای بیچاره، این خدایی که ما داریم از همۀ مظلوم‌ها مظلوم‌تر است و هیچ‌کسی به مظلومیت این خدای ما نمی‌رسد! هر بلائی سرش درمی‌آورند، سرش را پایین می‌اندازد و می‌گوید که هر کاری می‌خواهید بکنید! ولی نعوذ بالله بعضی‌ها هستند ـ من نمی‌گویم که چه کسانی هستند! ـ که اگر کمترین مخالفتی بشود پناه بر خدا دیگر آسمان است که به زمین می‌آید و زمین است که به آسمان می‌رود! به‌جای اینکه انسان به خانه برود باید سر به بیابان بگذارد، چون دیگر او را در خانه راه نمی‌دهند. [می‌گویند که] فلان چیز را نیاوردی؟ باید بخری و اگر نخریدی حق نداری پایت را در خانه بگذاری! دیگر آنجا چاره‌ای نیست که انسان مطیع صرف باشد! اگر من به فکر دستورات و اوامر مخدرۀ محللۀ مجمّلۀ مطوّله و امثال‌ذلک باشم خب نمی‌دانم به شما چه بگویم لذا اگر بعضی از اوقات دیدید مطالب ما تغییر پیدا کرد بدانید که حال‌وهوای ما عوض شده است و معلوم نیست به شرق یا غرب یا جای دیگر رفته است! علیٰ‌کلّ‌حال انسان [این‌طور] است.

ولی وقتی انسان تجرد نفسی پیدا می‌کند در عین اینکه حفظ بر قوانین و ضوابط و لوازم این عالم ماده را دارد درعین‌حال بر سایر مراتب اشراف و سیطره و ولایت دارد، [خلاصه] یک هم‌چنین مسئله‌ای هست. آن‌وقت ما آمدیم ـ اولیاء را هم‌چون خود پنداشتند!¹ ـ و خیال می‌کنیم که امام علیه‌السّلام مثل ما می‌ماند! برو بابا ما به‌اندازۀ چغندر نمی‌فهمیم آن‌وقت می‌گوییم که امام هم مثل ماست و او هم خبر ندارد و اگر خدا بخواهد می‌فهمد و اگر خدا نخواهد نمی‌فهمد! قربان عمه‌ام بروی! خب لبوفروش هم همین است و اگر خدا بخواهد می‌فهمد و اگر نخواهد نمی‌فهمد، پس چرا اسمش را امام زمان گذاشتند و چغندر فروش نگذاشتند؟! اگر او این‌طور است من هم همین‌طور هستم و اگر خدا بخواهد می‌فهمم و اگر نخواهد نمی‌فهمم.