قوام تشخص و هویت خارجی موجودات

اشکال به کسانی که تحصیل فلسفه را لازم نمی‌دانند

آن خدایی که امیرالمؤمنین در نهج ‌البلاغه می‌گوید: «داخلٌ فِى الأشیاء لا بالمُمازَجَة، و خارجٌ عنِ الأشیاء لا بالمُباینَة»¹ یا:

معنایش همین است؟! واقعاً عجیب است که من می‌بینم بعضی از این آقایان می‌گویند که ما نیاز به فلسفه نداریم، چون فرمودند: «عَلَیکُم بِدینِ العَجائِز»! خب اگر «عَلَیکُم بِدینِ العَجائِز» است بنابراین این حرف‌ها را امیرالمؤمنین برای چه کسی فرمودند؟! این مقامات علمی و رشد معنوی و رسیدن به مراتبی که عقل ما و شما و هزارتا مثل شما به آن وسعت نمی‌رسد برای چه کسی بود؟! «رَبِّ زِدنی فیکَ تَحَیراً»² برای چه بود؟! «اللُهمَّ أرنی الأشیاءَ کَما هیَ»³ برای چیست؟! فقط همین «عَلَیکُم بِدینِ العَجائِز»! فقط بدانیم خدایی داریم [کافی است]! وقتی که یک شبهه مطرح می‌کنند همین‌طور صاف‌صاف نگاه می‌کنند! خیلی [خوب باشد] نگوید که مرتد است! بزنید بیرونش کنید، فلکش کنید، به زندانش بیندازید، مرتد شده است!

مکتب چماق!

ابوبکر این‌طور بود. یهودی بدبخت از راه رسیده خب کجا برود؟! چه کند؟! آمده می‌گوید که خلیفۀ پیغمبر کیست؟! می‌گویند که این که آن بالا نشسته است، البته آنها می‌گفتند که حضرت آیة‌الله! آنها به ابوبکر می‌گفتند: حضرت آیة‌الله! دیگر عمامه‌اش را عوض کرده و قبلاً آن‌قدر [کوچک] بود و الآن این‌قدر [بسیار بزرگ] شده است! می‌گوید که أنا خلیفةُ رسول الله! أقیلونی أقیلونی فإنی لَستُ بِخَیرِکم!⁴ اما سفت هم منبر را چسبیده! خیلی آنها باحال بودند! صاف دارد می‌گوید: أقیلونی أقیلونی فإنی لَستُ بِخَیرِکم ولی پایین نمی‌آید! می‌گوید: جایم خوب است! گرم و نرم است! عمر دارد می‌گوید: «لا یبقی الله عمر طَرفَةَ عینٍ بَعدَکَ یا أباالحسن»،⁵ آن‌وقت خلافت را واگذار نمی‌کند! تو که داری می‌گویی: «لَولا عَلیٌ لَهلَکَ عُمَر»،⁶ خلافت را واگذار کن! نه! سفت آن زین را گرفتیم و سوار شدیم و فقط می‌گوییم: به‌به! چقدر علی خوب است! چقدر این‌ علی به داد ما می‌رسد!