نقد و بررسی مفهوم تشخص در فلسفه

بحث امروز خیلی مطلبی ندارد.

تعریف تشخّص

مرحوم آخوند در اینجا می‌خواهند یک نوع التیامی در عبارات و تعبیراتی که از بعضی از بزرگان آمده است ببخشند مانند: مرحوم شیخ‌الرئیس و بعضی از افراد دیگر. ایشان در مورد بهمنیار هم می‌فرمودند که تشخّص در بعضی از موارد به معنای امتیاز و تمیّز است نه‌اینکه تشخّص به همان معنای حقیقی باشد که تعیّن است که برگشتش به وجود است. عرض شد که آنچه که موجب می‌شود تحقق خارجی صورت بپیوندد عبارت از همان خصوصیت وجودیۀ شی‌ء است که به‌واسطۀ آن خصوصیت، هم خودش تعیّن پیدا می‌کند و هم باعث امتیاز خود از سایرین خواهد شد و ما آن امتیازات را به‌واسطۀ او از دیگران احساس می‌کنیم، به این تشخّص می‌گویند.

و اما در بعضی از موارد پیش آمده که به‌جای تمیّز، تشخّص گفته شده است وقتی که بین دو شی‌ء یک نوع وحدتی وجود دارد امتیاز یکی از دیگری به‌واسطۀ همان هیئت اوست؛ آن هیئت خارجی او موجب این می‌شود که از دیگری امتیاز پیدا کند همان‌طور که در طایر، بین طایر و ولود آن که بچه می‌زاید مشخص است. شما دو کبوتر، دو حیوان، دو خفاشی که یکی نر و دیگری ماده است وقتی که حرکت می‌کند آنی که دنبال ماده حرکت می‌کند از دیگری مشخص می‌شود. یا در دوتا کبوتر دیگر دوتا حیوان دیگر فرض کنید آن نحوۀ هیئت خارجیۀ اوست که موجب امتیاز بین او و دیگران خواهد شد.

امتیاز ذاتی زمان

مسئله‌ای که در اینجا مطرح شده است یک ایرادی است مطرح کردند که مرحوم آخوند مسئله را بر آن اساس به آن امتیاز ذاتی زمان کشاندند؛ صحبت این است که اگر دو شی‌ء در یک نوع واحد در آن حقیقت نوعیه‌شان باهم متحد باشند بنابراین اختلافشان، اختلاف زمانی می‌شود، درصورتی‌که محل، محل واحد باشد. فرض کنید اگر یک هیئت بر یک محلی عارض بشود امتیاز آن هیئت و آن وضع، نسبت به وضع دیگر درصورت اتحاد محل، اختلافش اختلاف زمان است. وقتی که الآن من در اینجا به این وضع نشسته‌ام یک ساعت دیگر هم همین وضع را دارم پس فرق بین این وضع و وضع دیگر چیست؟ درصورتی‌که هر دو یک مقوله است و در تحت یک نوع است؟ این اختلافش اختلاف به زمان است. زمان این وضع در فلان ساعت بود و به ساعت فلان تبدل پیدا می‌کند، بدون اینکه خود وضع تغییر پیدا کند و خود هیئت خصوصیت خودش را عوض کند و موقعیت خودش را تغییر بدهد.