ماهیت و مراتب وجود در تبیین جنس و فصل

وَ قَد یُؤخَذُ لا بِشَرطِ شَی‌ءٍ بِأن یُتَصَوَّرَ مَعناها مَعَ تَجویزِ کونِه وَحدَه وَ کونِه لا وَحدَه.

گاهى از اوقات این معنا معناى لابشرط‌شیئى است، معنایش در نظر گرفته مى‌شود ولى طورى ما این معنا را تصور مى‌كنیم كه او را هم مى‌شود تنهایى و هم با غیر درنظر آورد؛ وقتى كه حیوان را درنظر مى‌آوریم منظور ما خود جنس تنهاى جداى از فصل نیست بلکه منظور ما حقیقتى است كه مى‌تواند با فصل هم در اینجا جمع بشود، یک معنایى است كه فصل را هم در خودش دارد. مثلاً در محاورات هم همین‌طور مى‌گوییم؛ مى‌گوییم که الحمدلله حیوان خیلى زیاد است؛ اینكه مى‌گوییم: حیوان خیلى زیاد است منظور ما اعم از چهارپایان است كه خب تعدادشان محدود است و اعم از دوپایان! دوپایانی که در جامعه هستند! این حیوانى را كه مى‌گوییم، در ‌واقع یك معناى سِعى درنظر مى‌آوریم که تقریباً شبیه همان عموم‌المجازى است كه در بلاغت مورد استفاده قرار مى‌گیرد كه یك معناى سِعِى به مفهومى داده مى‌شود كه هم شامل آن منطبقٌ‌علیه لُغوى و موضوعٌ‌له لُغوى اوست و هم افرادى كه در اعتبار مُعتَبِر با او مى‌توانند هم‌خوانى و هم‌رنگی داشته باشند. این معنا، معناى عموم‌المجاز است كه این معنا درنظر گرفته مى‌شود. البته این مسئله بنا بر رأى سكاكى در هر مجازى مطلب از این قرار است ولكن از نقطه‌نظر استعمالِ در دو مصداق مختلف این مسئلۀ عموم‌المجاز خیلى مورد توجه قرار مى‌گیرد.

همین قضیه را شما نگاه كنید ببینید در زمان سابق بهائى‌ها خیلى رشد كرده بودند و خیلى از مناصب‌ دولتى را گرفته بودند، نخست‌وزیرمان بهائى بود، امراى ارتش بهائى بودند، بسیارى از وزرا بهائى بودند و خلاصه بهائیت خیلى در ایران داشت نفوذ پیدا مى‌كرد، افرادى كه اصلاً در آن موقع به‌اصطلاح خیلى از چشم راست و چپى‌هاى شاه به‌حساب مى‌آمدند بهائى بودند، اصلاً به‌طورکلی قضیۀ بهائیت یک قضیۀ استعمارى است از همین نشوونماى آن مشخص است. علیٰ‌کلّ‌حال در آن موقع مسئلۀ بهائیت خیلى رشد کرده بود. آن مطلبى را كه مرحوم حداد به مرحوم آقا ـ رضوان ‌الله‌ تعالیٰ علیهما ـ فرمودند كه چرا شما مثلاً نسبت به این مسئله و قضیه اقدام كردید؟ مرحوم آقا در پاسخ مى‌گویند كه اگر این كار را نمى‌كردیم مردم بهائى مى‌شدند. ایشان فرمودند: «آقا مردم بهائى هستند!»