مقام هوهویت و مراتب اطلاق در هستی

استاد: خب بله! مسئله‌اى نداریم، قضیه همین است! وقتى بایزید مى‌گوید: «لَیسَ فى جُبَّتى إلا الله»¹ كه الآن همه دارند ایراد مى‌گیرند كه بایزید گفت: خدا در جیب من است، یا فرض كنید در عبارت محى‌الدین هست كه اتفاقاً در افق وحى² آوردم و مجبور بودم؛ می‌فرماید: «الحَمدُلله الَّذى خَلَقَ الأشیاء وَ هُوَ عَینَها»؛³ این به همین معناست كه این وجود حضرت حق وقتى ظهور پیدا مى‌كند، ظهور كه از مُظهِر جدا نیست همان مُظهِر است که الآن در اینجا ظهور پیدا كرده است. معناى ظهور عبارت از تجلّى خود شخص است، تجلّى هم مختلف است. فرض بفرمایید من كه الآن سیماى مبارك و جمال آقاى آقا سید محمد را دارم مى‌بینم، آن مقدارى كه من الآن تشخیص مى‌دهم همین سیماى ایشان است و بیش از این نمى‌توانم ببینم. ایشان در اینجا به‌صورت یک جوان برومند، پاك، تمیز، نظیف نشستند. اگر كسى چشم برزخى داشته باشد صورت نورانیت ایشان را هم مى‌بیند، این را دیگر من نمى‌بینم، من قدرت ندارم من چشمم همین‌قدر مى‌بیند! حالا یك فردى هست كه نفوس را مى‌بیند صور را مى‌بیند، او ایشان را به همین شكل دیگر مى‌بیند، یك کسی بالاتر از او را مى‌بیند که از صورت تجاوز نمى‌كند، یك چیزى این درون هست كه بعد مى‌فهمد! این را حتی آن كسى كه صورت را مى‌بیند، دیگر نمى‌فهمد! همۀ اینها درست است منتها هركدام از اینها مرتبۀ خاص خودش را دارند، من چشمم فقط یك سیما مى‌بیند، شخص دیگر چشمش یك مقدار صورت برزخى مى‌بیند، آن كسى كه قوی‌تر است مى‌رود و داخل‌تر را مى‌بیند! اینها همه درست است و هركدام در رتبۀ خودش درست است، پس هم مى‌توانم بگویم که ایشان این است. هم مى‌توانم بگویم که ایشان آن است و هم مى‌توانم بگویم که ایشان نه این و نه آن است! هركدام در ظهور و مراتب مختلف است. درست شد؟

تلمیذ: پس الله أحد چه می‌شود؟