تفاوت جنس در مرکبات و بسائط

جعل، موجب تشخّص

بنابراین فقط منظور اینها این است كه در تعلق جعل امكان ندارد جعل جاعل به حیوان بدون ملاحظۀ فصل تعلق بگیرد؛ اگر جاعل مى‌خواهد حیوانى را در خارج به‌وجود بیاورد كه افاضۀ بارى تعالىٰ است آن افاضه همراه با این حیوان فصلش را هم خلق مى‌كند. این حیوانی كه در خارج به‌وجود می‌آورد یا در ضمن بقر یا حمار و یا انسان به‌وجود مى‌آورد. اگر حیوانیتى را در خارج به‌وجود بیاورد كه هیچ‌کدام از اینها نباشد این جعل معنا ندارد كه به او تعلق بگیرد چون جعل همیشه موجب تشخّص است و شخصیت با ابهام منافات دارد.

تلمیذ: یعنى الآن جعل‌ها، جعل بسیط هستند؟! مثل جَعَلَ اللهُ مشمشةَ مشمشه.

تعریف جعل مرکب

استاد: بله، یعنى در جعل بسیط، فصل و جنس باهم به یك جعل در اینجا تعلق گرفته است مگر جعل مركب كه جعل عوارض باشد یعنى ابتدئاً جعل موضوع باشد بعد جعل عارضی بر او باشد، این جعل مركب مى‌شود. ‌

تلمیذ: در ذهن هم به همین صورت است؟

استاد: بله در ذهن هم به همین صورت است.

تلمیذ: ابهام هیولاى اولیه فقط در ذهن هست؟ چون به‌هرحال ماده یك خلقت و جعلى دارد.

استاد: آن ماده كه به‌عنوان هیولا باشد؛ یعنى آن امر مادى كه خود این به جسمیتِ جسم، همان است یعنى جسمیت جسم به همان ماده بودن آن است كه مثال زدم كه مى‌توانیم این‌طور تشریح كنیم: وقتى یك شیئى را در دستتان مى‌گیرید و احساس ثقل مى‌كنید، آن احساس، ماده است. مثلاً چیزى در ترازو مى‌گذارید وقتى ترازو پایین رفت آن ماده مى‌شود. بعد حالا چشمتان را باز مى‌كنید مى‌بینید در این ترازو نخود، لوبیا، پنیر یا هر چیز دیگری هست. پایین رفتن ترازو به نخود بودن كارى ندارد، اگر به نخود بودن كارى دارد پس پنیر را وقتى مى‌گذارید نباید پایین برود. این فقط به ماده و جسمیت كار دارد و جسمیتى كه الآن آثار آن را داریم ملموس مى‌بینیم، معلوم مى‌شود جسمیت فى‌حدّنفسه قوام دارد و همین جسمیت صورت دارد و صورت آن نخودیت، لوبیا،گردو، بادام یا هرچه مى‌خواهد باشد، است و آن صورتى كه دارد باعث جسمیت نشده است بلکه جسمیت را به ‌صورت خود درآورده است نه‌اینکه به او جسمیت بدهد. این جسمیت فى‌حدّ‌نفسه امرى است كه قوام آن امر قوام خود او هست.