نظام توحیدی در احکام و قوانین اسلام

بنابراین باید به دنبال چاره بگردیم و فرقى را كه ما بین این بسائط پیدا مى‌كنیم و همین‌طور اشتراكى را كه بین آنها ملاحظه مى‌كنیم این براساس لوازم اوست نه براساس خود ماهیت و ذات او، این جنس و فصل انتزاع مى‌شود؛ نگاه به آن لازم مى‌كنیم و آن جنبۀ لوازمى كه مترتب بر اوست، به‌خاطر آن لوازم ما جنس و فصل را... فرض كنید در لون ابیض با لون اسود آن لازمه‌اش كه قابض بصریت بودن است، آن را ما فصل مى‌گیریم برای مثلاً سواد، البته در مورد قابض بصر یعنى چشم در سیاهى حالت خاصى به خود مى‌گیرد و این نه به‌عنوان باز شدن مردمك [است]، چون در مردمك چشم كه همان قرنیه است این برعكس است یعنی درصورتی‌که تابش نور زیاد باشد، این به‌خاطر تنظیم و بالانسى كه نسبت به انعكاس نور در شبكیه مى‌كند باید جمع بشود و نور كمى وارد شبكیۀ چشم بشود و اگر این زیاد سیاه و كدر باشد طبعاً انعكاس نور كمتر خواهد بود و این باز مى‌شود. این قرنیه مثل پردۀ دیافراگم مى‌ماند كه در این وسایل عكاسى كارش تنظیم نور است كه نور زیاد باعث خراب شدن و نور كم هم باعث دیده نشدن آن تصویر نشود.

ولى دأب علماء بر این بوده كه سواد را قابض بصر مى‌دانستند، قبض در اینجا به معناى گرفتگى است نه به معناى تنگ شدن، بلكه به معناى آن حالت خاصى است كه انسان وقتى به چیز سیاه نگاه مى‌كند یك مقدار خودش در واقع گرفته مى‌شود و خوشش نمى‌آید یااینكه در مورد نور و اینها سفید باشد انبساط پیدا مى‌كند. لذا شما شب مى‌بینید مردمك چشم ـ قرنیه ـ بازتر است، اصلاً کیفیتش چیزتر است یااینكه اگر خودتان می‌خواهید امتحان كنید، در یك جاى تاریك چشمتان را ببندید و یك‌مرتبه باز كنید و دستتان را كنار بزنید و در آینه ببینید كه چقدر قرنیه باز شده و انعطاف پیدا كرده است.