بررسی اجزاء عقلی در بسائط و احکام سقط جنین

وَ حَیثُ یَلزَمُ عَلیه كونَ البَسائطِ المُتِبایِنةِ الذَوات مُشتَرَكَةً فِى أمرٍ عرضیٍّ بلا جَهَةٍ جامِعةٍ فیها.

از آنجایى كه این اشكالى كه بر آن وارد مى‌شود كه همه در یك امرى مشترك هستند و جهت جامعه‌اى در اینها نیست كه عروض را تصحیح كند؛ هیچ جهت جامعى ندارند بلکه یكى كمّ است و یكى كیف است و یكى جِده است، هیچ‌كدام اینها امر جامعى كه در ذات اینها باشد و تصحیح كند نیست بلكه عروض یك امر خارجى است.

وَ كانَ مُتَحاشیاً عَن تجویزِ انتزاعِ أمرٍ واحدٍ مِن نفسِ حقائقَ مُتخالفهٍ ارتَکبَ القولَ بأنَّ الجِنسَ و الفصلَ فى الماهیةِ البسیطةِ كِلاهُما مأخوذانِ مِنَ اللَوازِمِ الخاصةِ لها فى الواقع لكِنَّ الأمرُ المُسمىٰ بِالجِنسِ مأخوذٌ مِن اللازمِ المَشكوكِ الاختصاصِ و المسمّی بالفصل من اللازم المتیقّن الاختصاص و فیهِ مِن التَكَلُف ما لا یَخفىٰ.

از یك طرف این قاعدۀ عقلى را هم نمى‌تواند بپذیرد كه تجویز انتزاع امر واحد از خود حقایق متخالفه بما هى مُتِخالِفَه بشود، این را هم نمى‌تواند بپذیرد. از اینجا باعث شد كه ارتَكِبَ القول؛ این را بگوید که جنس و فصلى در ماهیت بسیطه وجود ندارد و از لوازم گرفته مى‌شود؛ لوازمى كه خاص براى آن حقایق متخالفه در واقع هستند. آن امرى كه جنس به آن مى‌گویند و آن امرى كه ایشان جنس قرار داده است، از لازم مشكوكُ ‌الاختصاص است كه بین سایر افراد هم هست و آنچه را كه این جناب میرزا فصل قرار داده است، از لازم مُتیقِنُ‌ الاختصاص است. یك لازمى را قرار داده است كه آن لازم حتماً به همین ماهیت و حقیقت بسیطه برمى‌گردد و لازمۀ اوست و به غیر او اختصاص ندارد، این لازم را فصل قرار مى‌دهد یعنى در واقع حكم فصل برایش قرار مى‌دهد كه در امر مشكوك هیچ‌وقت انسان نمى‌تواند ماهیت را انتزاع كند.

استثنائات جواز سقط جنین

تلمیذ: در رابطه با سقط جنین اگر تشخیص بدهند که جنینى كه به‌دنیا می‌آید نارسایی‌هاى ذهنى یا بعضی از معلولیت‌های بدنى دارد، تجویز به سقط کردن جایز است؟