
تحلیل عقلی حقایق بسیطه و جایگاه جنس و فصل
تفاوت نگاه ذهنی و واقعیت خارجی در شناخت ماهیات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون ماهیات بسیطه و نحوه تحلیل عقلی آنها میپردازند. بحث اصلی بر سر این پرسش است که آیا میتوان برای حقایق بسیط، اجزای عقلی همچون جنس و فصل در نظر گرفت یا خیر. ایشان با تبیین تفاوت میان تجزیهوتحلیلهای ذهنی و واقعیتهای خارجی، توضیح میدهند که چگونه عقل انسان با تجرید و انتزاع، مفاهیم کلی را از امور خارجی استخراج میکند، بدون آنکه این ترکیبهای ذهنی لزوماً در خارج نیز دارای اجزای متناظر باشند. در ادامه، با نقد دیدگاههای موجود درباره امتناع تحقق جنس و فصل در بسائط، به تبیین مراتب تشکیکی و نحوه اتحاد ماهیت مبهمه با فصول مختلف پرداخته میشود. این جلسه در نهایت با تأکید بر لزوم پرهیز از تکلفهای ذهنی و توجه به حقیقتِ وجودی اشیاء، به تبیین این نکته میرسد که چگونه ذهن میتواند بدون خدشه به بساطتِ یک حقیقت، آن را در قالبهای علمی و منطقی تحلیل کند.
تحلیل عقلی حقایق بسیطه و جایگاه جنس و فصل
6یكى از افراد نقل مىكرد، من این قضیه را خودم شنیدم البته الآن فوت كرده است، در نجف بود و به رحمت خدا رفت، مرد خوب و بزرگى بود میگفت: فلان شخص، ـ اسم برد، وقتى كه با مرحوم پدرمان نجف رفته بودیم ایشان حتى اسم برد و من اسم آن شخص را فراموش كردم، یكى از افرادى بود كه به نجف آمده بود و چند ماهى تحصیل كرده بود و دوباره به شهر خودش بازگشته بود ـ یک روز میبیند که مرحوم آقا شیخ حسنعلى نخودكى اصفهانى که در نجف بود وقتى از حرم برمىگردد عبایش را بر سرش مىكشد و مىآید و مىرود. از ایشان سؤال مىكند که چرا شما از حرم كه بیرون مىآیید عبا را بر سر مىكشید که نه كسى را ببینید و نه كسى شما را ببیند؟! چون وقتى عبا سر مىكشیم هردو جهت محفوظ است، حالا آدم مىتواند سرش را پایین بیندازد و كسى را نبیند ولى بقیه آدم را مىبینند و آدم مجبور است سرش را بالا کند و بگوید: سلام علیکم! این عبا را روى سرش كشیده كه كسى را نبیند و...، ایشان ابتدا نگفت ولی بالأخره گفت: وقتى به حرم مىروم و برمىگردم افراد را به صورت برزخیشان مىبینم؛ كسى به شكل سگ است، كسى به شكل... بعد ایشان براى خود من نقل كرد كه من بعضى از اعاظم علماى نجف را به شكل خوك مىبینم! یكى از كسانى كه این قضیه را براى شخص من نقل كرد یعنی ایشان داشت براى مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ مىگفت و بنده هم آنجا بودم که مرحوم آیةالله شیخ مرتضى مطهرى رحمةالله علیه گفت: من خودم از آیةالله آقای سید احمد خوانسارى رحمةاللهعلیه شنیدم كه ایشان از مرحوم آقا شیخ حسنعلى نخودكى اصفهانى شنید كه من وقتى در نجف بودم بعضى از اعاظم علماى نجف را به صورت خوك مىدیدم. نعوذبالله! سند مشخص است حالا بنده ممكن است دروغ بگویم ولى إنشاءالله كه دروغ نباشد حالا از بنده بگذرید مرحوم مطهرى دروغ نمىگوید مرحوم آیةالله خوانسارى دروغ نمىگویند و خود آن مرحوم هم كه بالأخره خودش اصل و پایۀ قضیه است.
