
تحلیل عقلی حقایق بسیطه و جایگاه جنس و فصل
تفاوت نگاه ذهنی و واقعیت خارجی در شناخت ماهیات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون ماهیات بسیطه و نحوه تحلیل عقلی آنها میپردازند. بحث اصلی بر سر این پرسش است که آیا میتوان برای حقایق بسیط، اجزای عقلی همچون جنس و فصل در نظر گرفت یا خیر. ایشان با تبیین تفاوت میان تجزیهوتحلیلهای ذهنی و واقعیتهای خارجی، توضیح میدهند که چگونه عقل انسان با تجرید و انتزاع، مفاهیم کلی را از امور خارجی استخراج میکند، بدون آنکه این ترکیبهای ذهنی لزوماً در خارج نیز دارای اجزای متناظر باشند. در ادامه، با نقد دیدگاههای موجود درباره امتناع تحقق جنس و فصل در بسائط، به تبیین مراتب تشکیکی و نحوه اتحاد ماهیت مبهمه با فصول مختلف پرداخته میشود. این جلسه در نهایت با تأکید بر لزوم پرهیز از تکلفهای ذهنی و توجه به حقیقتِ وجودی اشیاء، به تبیین این نکته میرسد که چگونه ذهن میتواند بدون خدشه به بساطتِ یک حقیقت، آن را در قالبهای علمی و منطقی تحلیل کند.
تحلیل عقلی حقایق بسیطه و جایگاه جنس و فصل
7بعد آن شخص مىگفت كه من از ایشان سؤال كردم ـ یعنى من این قضیه را كه از یك فردى شنیدم اسم نمىبرم ـ که مرا به چه صورت مىبینید؟! گفت: مرا معذور بدار! گفتم: باید بگویى! گفت: تو را به صورت خر مىبینم! بعد او هر روز یك تسبیح دست مىگرفت و مىگفت: خدایا این خر را آدم كن، اصلاً قشنگ مىگفت و همه هم مىشنیدند، آدم خوبى بود و به رحمت خدا رفت. هم ناقل به رحمت خدا رفته، هم مرحوم حاج حسنعلى نخودكى به رحمت خدا رفته و در آن صحن حضرت امام رضا علیهالسّلام هم سنگى دارد. این قضیه خریّه است مثل قضیۀ زنبوریه که در مغنى داریم؛ قضیهای که بین كسائى و جناب سیبویه اتفاق افتاده بعد كلك زدند و ...1
وجود کلک در همهجا بالأخص مسائل اعتقادی و علمی
همیشه كلك وجود دارد؛ در مسائل علمى عجیب است، مسائل علمى كلك است، مسائل اعتقادى كلك است، پاى نفس كه در كار بیاید همه چیز كلك است.
تعریف از شخصیت مرحوم آیةالله بروجردی
مرحوم آقا مىگفتند كه در مشهد ادیب نیشابوریِ اول بود كه ادبیاتش بهتر از این ادیب نیشابورىِ دوم بود، ادیب نیشابورى اول یك وقتى به قم آمده بود و در درس مرحوم آقاى بروجردى شركت كرده بود، یك صحبت ادبى شد؛ این آقاى ادیب نیشابورى اعتراض مىكند و بینشان در یك قضیۀ ادبى بحث در مىگیرد و مرحوم آقاى بروجردى در آن جلسه ادیب نیشابورى را محكوم مىكنند. آقاى بروجردى ادبیاتشان خیلى خوب و خیلى قوى بود. بهطورکلی مرحوم آقاى بروجردى آدم پُرى بود، من خیال مىكنم ایشان فقط در مسائل فلسفى یك مقدارى ضعف داشت با اینكه فلسفه خوانده بود ولى باز اگر بیش از اینها به فلسفه مىرسید خیلى بهتر بود. مرحوم آقاى بروجردى بسیار آدم خوبى بود، بسیار آدم خوشنفسی بود و آدم از هوا گذشته و مُلایى بود. من در مباحثاتى كه داریم، ازجمله نظراتى كه حتماً مىبینم نظر آقاى بروجردى است؛ چه در اصول و چه در مسائل فقهی، افرادى كه مورد نظر من هستند از قدما و متأخرین چند نفر هستند یكى از آنها مرحوم آقاى بروجردى است.
- . جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به مغنی اللبیب، ج 1، ص 122.
