تحلیل عقلی جنس و فصل در ماهیات بسیطه
تبیین تفاوت ترکیبهای اعتباری عقل با واقعیتهای خارجی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق نحوه انتزاع جنس و فصل در ماهیات بسیطه میپردازند. بحث با این پرسش آغاز میشود که اگر ماهیات بسیطه در خارج فاقد ترکیب هستند، چگونه عقل میتواند برای آنها جنس و فصل در نظر بگیرد. در ادامه، تفاوت میان ترکیبهای انضمامی در ماهیات مرکبه و ترکیبهای اعتباری در ماهیات بسیطه بررسی شده و روشن میشود که عقل با تجزیهوتحلیل خود، مفاهیم مبهم را به امور متعین تبدیل میکند، بدون آنکه در خارج، انضمام یا ترکیبی رخ داده باشد. استاد با ارائه مثالهایی از اعراض و جواهر مجرده، نشان میدهند که چگونه مقام حد، مقام تفصیلِ اجمالِ محدود است و این فرآیند، نه یک جعلِ غیرواقعی، بلکه ابزاری برای شناخت دقیقتر حقایق است. در پایان، با اشاره به جایگاه واجبات و مستحبات در تکامل انسان، تفاوت مصلحتهای ملزمه برای بقا و کمالات ثانویه برای عروج تبیین میشود.
مرتب سازی:
تحلیل عقلی جنس و فصل در ماهیات بسیطه
1درس ششصد و چهل و هشتم
بحث وجود یا عدم وجود اجزاء عقلی در بسائط (5)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم
اطلاق جنس و فصل به مرکبات تحقق یافته در خارج
در تتمۀ بحث گذشته كه صحبت از كیفیت تحصیل جنس و فصل از ماهیات بسیطه بود، از نحوۀ استخراج و انتزاع عقلى از هویّات بسیطۀ خارجیه بهواسطۀ تجزیهوتحلیل عقل صحبت شد و گفته شد عقل مىتواند این تجزیهوتحلیل را از خود امر مبهم به یك امر مبهم و به یك امر معیّن بهدست بیاورد مثلاً همانطور که در مورد ماده و صورت خارجى كه انضمام دو امر محصَّل یكى ماده و یكى صورت هست و بهواسطۀ آن تركیب در خارج تحقق پیدا مىكند منتها ما در خارج آنچه را كه مشاهده مىكنیم امر مركب نیست بلكه یك امر واحد است كه ذهن و عقل آن امر واحد را در تجزیهوتحلیل عقلى به دو امر محصَّل تجزیه و انتزاع مىكند و ماده را با صورت تركیب مىكند و بهواسطۀ تركیب او، آن اعیان خارجى تحقّق و تحصّل پیدا مىكنند و ما آنها را امر وُحدانى تصور مىكنیم و بهحساب مىآوریم، یك امر وُحدانى بیشتر در خارج نیست روى این جهت به آنچه كه از مركبات در خارج تحقق دارند جنس و فصل اطلاق مىشود.
كیفیت اخذ جنس و فصل در ماهیات بسیطه
همین مسئله در مورد ماهیات بسیطه بهعنوان مبهم و متعیِّن تحقق پیدا مىكند نه انضمام دو شیء بر یكدیگر، در انضمام دو شیء به یكدیگر كه در مورد ماهیات مركبۀ خارجیه هست، در آنجا این مسئله وجود ندارد ولى در اینجا كه مسئله، مسئلۀ امور بسیطه است آنچه را كه در خارج واقع است امر بسیط است و آنچه را كه در تجزیهوتحلیل عقلى است امر مركب است منتها آن مركب عقلى موجب مركب خارجى نخواهد شد و عقل آن را به جنس عقلیه و فصل عقلیه مىتواند متعدد كند.