تحلیل عقلی جنس و فصل در ماهیات بسیطه

فرض كنید در مورد رنگ، همان جنس عقلیه او كه مبهم است عبارت از كیفیت نماد این عرض و اختلافش با سایر اعراض است؛ كیفیت ظهورى را كه این به‌عنوان امر مبهم دارد و در مورد كیف فرض كنید که لونى شكل را تشكیل مى‌دهد و برداشتى كه ما از شكل داریم آن چیزى است كه به چشم ما از نقطه‌‌نظر شکل [مربوط است] ـ چون كیفیات دیگر هم داریم که به مرئیات برنمى‌گردد مسموعات، مذوقات، ملموسات، التذاذات، كیف نفسانى، كیف خارجى و امثال‌ذلک داریم اما آنچه را كه به لون ارتباط پیدا مى‌كند به شكل مربوط است كه شكل همان امر مبهمى است كه ما به‌واسطۀ او بین مرئیات و غیرمرئیات امتیاز قائل مى‌شویم و آن شكل كه به این صورت مبهم هست به‌واسطۀ یك مرتبۀ فصلى كه از او انتزاع مى‌شود، آن مراتب این مرئیات براى ما لحاظ مى‌شود. فرض كنید که سیاهى، قرمزى، سبزى و یا سفیدى باشد، كیفیتش به‌واسطۀ همان شكلى كه به‌عنوان مبهم درنظر آمده است براى ما حاصل مى‌شود، من‌باب‌مثال اگر به‌نحوی باشد كه نور را نتواند ارائه بدهد آن را تیره مى‌گویند و اگر بتواند منعكس كند آن را روشن مى‌گویند و در خود مراتبِ روشنى هم اگر مفرِّح باشد آن رنگ سبز شمرده مى‌شود و اگر آن جنبۀ‌ مفرِّحیتش كم باشد الوان دیگری [شمرده می‌شود].

این مراتبى كه ما در اینجا به‌عنوان فصلیت داریم همان بروز و ظهور همین مرتبۀ شكلیت خواهد بود. این در اینجا به‌عنوان امر مفصل و مبهم است؛ یعنى ما همان امر مبهم را به‌صورت متعیّن درآوردیم و آن را فصل قرار دادیم نه‌اینکه چیزى را به او ضمیمه كردیم و او را از بقیه جدا كردیم و دو امر متحصِّل خارجى به‌وجود آوردیم و از تركیب به او‌، آن تحصّل خارجى و تعیّن حاصل شده است. مسئله به این كیفیت نبوده است. این مسئله در مورد كیفیت اخذ جنس و فصل در ماهیات بسیطه هست.