تبیین حقیقت سبع سماوات و عوالم هستی

البته در همان بحثى كه در مسئلۀ افق وحى داشتیم مطرح كردیم كه مسئلۀ سبع‌ سماوات به‌طورکلی به سبع سماوات سِفلى و عِلوى برمى‌گردد و دلیلش همان آیۀ ﴿وَلَقَدۡ زَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنۡيَا بِمَصَٰبِيحَ وَجَعَلۡنَٰهَا رُجُومٗا لِّلشَّيَٰطِينِ وَأَعۡتَدۡنَا لَهُمۡ عَذَابَ ٱلسَّعِيرِ﴾¹ است كه در آنجا این رجم شیاطین به‌واسطۀ ارتباط بین شیاطین و اجرام سماوی، یك ارتباط مكانى نیست که قدرت پرواز و حركتشان در یك محدوده باشد و سقف پرواز اینها از آن محدوده بالاتر نرود، زیرا در آیۀ قرآن دارد كه ﴿لَّا يَسَّمَّعُونَ إِلَى ٱلۡمَلَإِ ٱلۡأَعۡلَىٰ وَيُقۡذَفُونَ مِن كُلِّ جَانِبٖ﴾² اینها نمى‌توانند نسبت به ملاء اعلىٰ نفوذ كنند و از مطالب و جریاناتى كه بر این عالم هست، اطلاع پیدا كنند.³

خب طبیعى است كه این مسئلۀ تقدیر و تمشیّت امور در مسائل و عالم ماده خارج از این قوانین سماوى و مادى است و این قضیه باید در عالم مشیت و ملكوت شكل بگیرد نه در كرۀ زحل و عطارد و كهكشان راه شیرى و اردشیری و...!! اینها كه جاى تصمیم‌گیرى و تقدیر و اراده نیست كه این قضایا بخواهد در آنجا تحقق پیدا كند پس اینكه [آیۀ قرآن] دارد ﴿وَلَقَدۡ زَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنۡيَا بِمَصَٰبِيحَ﴾ این دلیل بر این است كه منظور از سبع سماوات سماء دنیاست که همین عالم اجرام هستند و شش آسمان دیگر آسمان‌هاى مثال، ملكوت سفلى، عُلیا، عالم جبروت و لاهوت، اسماء كلى و بعد هم دیگر همان مسئلۀ ذات كه مافوق عالم است و اطلاق عالم‌ بر آن مرتبه، اطلاق صحیحى نیست چون محدودیتى ندارد. این مسئله فى‌حدّنفسه [مطلب را] مى‌رساند.

تلمیذ: عالم ماده و مثال با جبروت، لاهوت و ... اینها که فرمودید هفت‌تا آسمان نمی‌شود. آیا عالم مثال با ملکوت اسفل دوتاست؟

استاد: چرا هفت‌تا نمی‌شود؟! بله، دوتاست. اینها شش‌تا آسمان می‌شود با خود آن عالم عقل كلى كه مقام واحدیت است هفت‌تا می‌شود و بعد هم آن ذات است.

تلمیذ: ذات که خارج از این عوالم شد.