حقیقت اشیاء و اصالت صورت بر ماده
تبیین جایگاه صورت و ماده در تکون موجودات و عالم هستی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از مبانی عمیق فلسفی در کیفیت تحصّل و تکوّن حقیقت اشیاء میپردازند. محور اصلی بحث بر این پایه استوار است که حقیقت هر موجودی به صورت و هویت صوریه آن بازمیگردد، نه به ماده و ابزاری که برای ظهور و ابراز خود به کار گرفته است. استاد با استفاده از مثالهای ملموس هنری و طبیعی، نشان میدهند که چگونه ارزش و واقعیت یک شیء در گرو هنر و صورتگری است، نه در مواد اولیهای که در آن به کار رفته است. در ادامه، این قاعده به مباحثی همچون ارزش نفس ناطقه در بدن، حقیقت عالم مثال، فلسفه سجده ملائکه بر آدم و همچنین چرایی احکام شرعی و تفاوت آنها با واقعیتهای تکوینی تعمیم داده میشود. این بحث در نهایت به این نتیجه میرسد که انسان با درک حقیقت صوریه اشیاء، به عالمی معقول و متصل به ملکوت تبدیل میشود.
مرتب سازی:
حقیقت اشیاء و اصالت صورت بر ماده
1درس ششصد و پنجاه و هفتم
کیفیت تحصّل و تکوّن حقیقة الاشیاء (1)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم
بعد از مطلبى كه مرحوم آخوند ذكر كردند واقعاً مطلب بسیار عمیق و رشیقی در كیفیت تحصّل و تكوّن حقیقة الاشیاء بود كه به همان صورت آن شیء برمىگردد نه به مادۀ شیء كه در واقع ماده براى نمودار حقیقت شیء جنبۀ ابزار دارد و از خودش چیزى و ارزش و استقلالى در مقام ابراز و مقام اظهار ندارد مثل موادى كه هیچگونه ظهور و بروزى ندارند؛ مواد رنگی كه از خودشان استقلال، بروز، ظهور و ارزشى ندارند بلکه ارزش این مواد بهدست هنرمند نقاش و مصوّر است كه چگونه اینها را به صورت و شكل و شمایلى درمىآورد كه قیمتى براى آن نمىشود گذاشت و آن هنرى است كه مصوّر آن هنر را ابراز مىكند.
اگر شما یك ماده را دست یك نفر آدمِ عادى بدهید یك صورتى را مىكشد كه شما فقط آن را مىگیرید و به دور مىاندازید ولى همان ماده و همان كیفیت را اگر بهدست یك صورتگرى بدهید او تابلویى از آن درست مىكند كه اصلاً در ارزش و قیمت نمىگنجد درحالیكه این ماده یكى است و هردوى اینها موادى مثل آبرنگ یا مداد بودند، آنچه كه آمده و این [ماده را] به این كیفیت در اینجا برگردانده غریزۀ آن مصوّر و خبرویت و هنرمندى اوست كه یك همچنین تابلویى درست مىكند كه براى این تابلو نمىتوانند قیمتى بگذارند درحالىكه ماده همان است و ماده و موادى كه در اختیار او قرار گرفته است را از آسمان نیاورده بلکه از همینجا و با همین كیفیت الوان و اینها آمده این مطلب را سرهم كرده است. این عبارت از همان حقیقت شیء است. در واقع وقتى كه دارید به یك دید عمیقتر به صورت و به نقش نگاه مىكنید، آن قیمتى را كه براى این تابلو مىدهید قیمت خود این الوان نیست چون اگر بخواهد قیمت تابلو [براساس] قیمت این الوان باشد پس قیمت این تابلو با آن تابلویی كه شخص دیگرى كشیده است چه فرقی مىكند؟! ممكن است تابلوى دیگر رنگ و الوان بیشتری هم بهكار برده باشد و اصلاً تابلو را خراب كرده است [یعنی] نهتنها هیچ مزیتى براى آن نیاورده بلكه خرابش هم كرده است و این تابلویى را كه او كشیده است یك تومان هم نمىخرند.