حقیقت اشیاء و کیفیت تحقق آنها در خارج
تبیین نسبت میان صورت و ماده در فلسفه و معاد
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون نحوه شکلگیری ماهیت اشیاء میپردازند. محور اصلی بحث بر این قاعده استوار است که حقیقت هر شیء به صورت و فصل آن وابسته است، نه به ماده؛ چرا که ماده تنها نقش ابزار و بستر تحقق را ایفا میکند. استاد با عبور از این مبنای فلسفی، به تحلیل چگونگی اتحاد صورت و ماده در ترکیبهای خارجی و نقد دیدگاههای سطحی در باب معاد جسمانی میپردازند. در این مسیر، ایشان با نقد رویکردهای مادیگرایانه که سعی دارند با فرضیات غیرعلمی مانند وجود یک سلولِ باقیمانده، معاد را توجیه کنند، بر این نکته تأکید میورزند که حقیقت انسان امری مجرد و مافوق کون و فساد است. در نهایت، این بحث به تبیین کیفیت حشر در قیامت و تفاوت آن با عالم ماده ختم میشود که نشان میدهد چگونه صورتِ هر شیء میتواند با مادهای متناسب با نشئه دیگر، محقق گردد.
مرتب سازی:
حقیقت اشیاء و کیفیت تحقق آنها در خارج
3این مطلبى است که صرفنظر از آن مسائلى که مرحوم آخوند مىخواهند بر این قضیه بار کنند و مطالب راقى و عالى است، این نکته یک نکتۀ عمیقى است و به این نکته اگر توجه بشود دیگر اشکالاتى که در اعیان ثابته و اینها پیش مىآید و همینطور در مسائل فنائی که کیفیت فناء براى خیلى از افراد، مبهم و مجمل باقى مانده است و آن شناخت واقعیتِ اضافۀ اشراقیه که چگونه است و آن تشکّل وجود بسیط به اشکال مختلفه به چه نحوه است، آن تشکّل وجود واحد به اشکال مختلفه، شکل مختلف، حقیقت نوعیه را بهوجود مىآورد آن حقیقت نوعیه باعث تبدّل ذاتى وجود منبسط بهوجود مقیَّد و متنوع نمىشود بلکه همان حقایق ذاتیه آن وجودِ منبسط در عین اینکه بهجاى خود محفوظ است و در عین اینکه آن را دارد به یک شکلى و به یک صورتی ـ به این که صورت مىگویند حکایت از همین است که حکایت از یک تمایز مىکند صورت این با صورت آن متمایز است، شکل این با شکل او تفاوت مىکند ـ جهت عرضى در واقع پیدا مىکند، نه جهت ذاتی! در جهت ذاتى وقتى که شما مىبینید دو شىء باهم اختلاف دارند، این اختلاف، آنها را به دو نوع مختلف تقسیم مىکند که نمىتواند یکى داخل در دیگرى بشود؛ جمادى نمىتواند داخل در نباتى بشود و نباتى نمىتواند خود را داخل در حیوانیت کند و حیوانیت همینطور...، زیرا هرکدام از آنها با آن صورت فصلیت خود اتحاد دارند، آن ماده با آن صورت اتحاد دارد، وقتى که اتحاد داشت چگونه ممکن است یک جنس دیگرى که متحد با فصل خود اوست و یا مادهاى که متحد با صورت خود اوست بتواند نفوذ پیدا کند و در شکم یک شیء خارجى برود که آن شیء خارجى خودش داراى اتحاد بین ماده و صورتِ خاص به خودش است.
اینجاست که حتى در ترکیبهاى خارجى هم این مسئله مشاهده مىشود مثلاً شکر را با آب هم بخواهید مخلوط کنید، این شکر داخل در آب نمىشود که بهطورکلى ماهیت خود را ازدست بدهد بلکه آن شکر بهجاى خودش هست و شما نمىبینید، حالا فرض کنید یک وضعیت خاصى پیدا بشود شما دوباره این شکر را بازیابى خواهید کرد. داروهایى را که شما باهم ترکیب مىکنید و این اشیائى که ترکیب مىشود و به صورت دارو درمىآید دوباره اگر در آزمایشگاه قرار بگیرد شما مىتوانید تمام اینها را از یکدیگر جدا بکنید. ساخارین1 یک دارو را از این شربت بگیرید، الکلش را بگیرید، آن خاصیت ضدسرفهاى را مىتوانید از آن شربت جدا کنید و بعد هرکدام را در یک ظرف خاص خود قرار بدهید، همینکه الآن باهم مخلوط است و این مخلوط بودنش باعث شده است که شما حکم به اتحاد کنید و این ترکیب خارجى را یک ترکیب اتحادى بدانید، همین را شما مىتوانید در تحت شرایط خاصى مجزا کنید و از یکدیگر جدا کنید.
- . ساخارین (وامواژه از روسی: Сахарин) نوعی شکر مصنوعی است. (محقق)